Nadine Gordimer (1923 - 2014)

Nadine Gordimer © Dedica Festival

In 2003 het ek Nadine Gordimer se bundel kortverhale Loot (2003) geresenseer. Vir my is daar 'n paar belangrike punte oor hierdie skrywer se werk te make.

Sy gebruik die politieke "backdrop" van Suid-Afrika - soos in The conservationist en July's people - om die impak van die politieke onregverdigheid op mense se lewenskeuses te maak. Gordimer is in die verlede gestriem oor haar steoretipiese uitbeelding van byvoorbeeld Afrikaanse mense - vergetend dat sy hierdie sieninge in die mond van 'n karakter lê om 'n sekere boodskap oor te dra. Sy het immers by geleentheid vertel van die invloed wat Uys Krige op haar gehad het.

Sy is ook die verwyt gemaak dat sy té "lokaal" skryf, maar die bundel Loot bewys die teendeel. In 'n verhaal "Karma" word die impak van dade ondersoek en die betekenis van karma diepgrondig ondersoek.

Sy was ook 'n uigesproke ateïs, maar soos Julia Kristeva, wat die vorige pous van raad bedien het, het dit nie haar sosiale betrokkenheid verminder nie. Inteendeel. Sy het haar dikwels uitgespreek teen sensuur, teen die apartheidsbeleid, teen geweld en teen die Israel-Palestynse konflik.

Sy was ook in 'n onverkwiklike relletjie betrokke met die biograaf Ronald Suresh Roberts oor sy biografie No cold kitchen (2006) oor sekere interpretasies van haar lewe waarmee sy nie vrede had nie. Onder andere het hy haar as wit en bevoorreg voorgestel en intimiteite uitgelap. Hy het onder meer beweer dat 'n artikel oor haar lewe wat in 1954 in die New Yorker verskyn het nie volledig waar was nie. Kennelik het hy die gefiksionaliseerde aspek van die herinneringstog misgekyk.

In 2006 is sy in haar huis aangeval en haar trouring is gesteel deur die inbrekers.

Ek het haar eenkeer ontmoet en besonder elegant en literêr ingelig gevind. Sy was intiem bevriend met die New Yorkse intellektueel en skrywer, Susan Sontag en het haar roman The volcano lover (1992) geloof as briljant.

Sy het indertyd die korrespondensie tussen haar en Sontag oor skryfwerk en die verlies van ‘n geliefde gepubliseer in ‘n Sondagkoerant.

Sy was 'n Nobelpryswenner (1991). Die gehoor het by die geleentheid - twee jaar terug - haar kritiek op JM Coetzee se Disgrace as ongehoord beskou.

Sy het egter belangrike punte gemaak oor hoé ons hier te lande kritiek behoort te lewer en die rol van die verantwoordelike skrywer het sy met erns bejeën.

Joan Hambidge

Nelson Mandela ontvang die Amnesty International Ambassador of Conscience toekenning van Nobelpryswenner Nadine Gordimer in 2006. © Jon Hrusa

Nadine Gordimer ontvang die Golden Plate toekenning van Aartsbiskop Desmond Tutu

Nadine Gordimer - Loot (2003)

Nadine Gordimer. Loot. David Philip, 2003. ISBN  0 86486 632 1.

Resensent: Joan Hambidge

‘n Nuwe versameling fiksies, soos die skutblad dan aantoon van Nadine Gordimer, is uiteenlopend en insigryk in aanslag. Gordimer het veral aansien bereik as ‘n skrywer wat die politieke ondeugde van die land beskryf, maar terselfdertyd  ook ‘n skerp analis van menslike verhoudinge is. In die verhaal “Karma” word die opeenvolgende fases van ‘n lewe se deugde en ondeugde behandel. Soos die woord uit die Sanskrit dan bedui: ‘n mens se lot word bepaal deur jou dade.

‘n Oënskynlik onskuldige inleiding van hoe iemand se soeke na status tot gevolg het dat hy ‘n eiendom besit wat effens bo sy vermoë is wat dan tot ander probleme sal aanleiding gee.  En ook hoe ambisie ons lotgevalle bepaal. Baie vernuftig is een man geplaas in versekering: om mense teen lotgevalle te verseker en te beskerm teen ander se grypsug.  En teen die noodlot.

‘n Mens sou kon aanvoer dat Gordimer die politiek as ‘n soort ‘back-drop’ gebruik waarteen sy universele lotgevalle laat afspeel, behalwe dat die politiek in hierdie land eiesoortig en ontwrigtend inwerk op die keuses van mense.  Die politiek-sosiale opset kan dus by voorbaat ‘n keuse blokkeer.  ‘n Mens se politieke ‘verlede’ en ervarings word dan ook jou lot, soos dikwels by Gordimer leer (o.a. July’s People).

Waarin hierdie verhale uitmunt is sub-teks. Daardie onuitgesproke ‘boodskappe’ wat tussen mense draal. Of dit nou ‘n ouer pa is wat sy vrou versaak om ‘n nuwe minnares in te neem (wat hom op haar beurt versaak) of  ‘n vrou wat in die diplomatieke opset ‘n kultuur-vreemde verhouding begin, is die verhale gelade. Met kultuurkodes, sosiale voorskrifte, leuens, implikasies (die man hoor aan sy minnares se stem dat sy iemand anders sien in ‘n vreemde land).

Die kort-kortverhaal is ook hier aanwesig en in die skitterende “Homage” kry die leser ‘n blik op die psige van die koppesneller. Iemand buite grense, verplaas, op pad wat gehuur word om ‘n regering se vuilwerk te doen. Die verhaal word opsetlik vaag geplaas sodat dit universele waarde kry: dit is die lot van elke huurling geteister deur sy paranoia en altyd op vlug. Die storie is besonder goed gekomponeer: elke motief uitgewerk, bykans soos in ‘n gedig.

Waarskynlik wil hierdie verhaal ook aan haar kritici bewys dat sy nie net oor die lokale kan skryf nie.

Loot is ‘n uiteenlopende versameling kortverhale, kort-kortverhale en een lang verhaal (“Karma”).  In vele verhale word die skrywer se funksie direk aangespreek soos in die aangrypende “Visiting George” waar ‘n pynlike ervaring net sin maak omdat dit verwoord kan word. “Look-alikes” weer takel die hier-en-nou: werkloosheid, armoede, bergies wat hul tuis maak op ‘n kampus en die dilemma wat dit tot gevolg het.

In al die verhale – in ‘n mindere of meerdere mate – is daar karmatiese wette te bespeur. Die boek is dan ook spiritueel, omdat daar ‘n onderliggende boodskap van dit wat jy saai, sal maai dra. Ook al word dit verironiseer: die malariamuskiet is nie die “Reaper with the scythe’ nie, maar sy “emissary, Anopheles”.

Dit is ‘n pakkende leeservaring en ‘n versameling vol verrassings, wendinge, en veral: nuanses. Die prosa is spaarsamig, gedronge en hierom treffend.

Dit is asof sy die besware van haar kritici, dat sy te sterk op die boodskap leun en haar karakters stereotipeer, hier wil verkeerd bewys. Dit kos R175, maar die 240 bladsye kan beslis herlees word.

Hierdie versameling is naas The Conservationist my gunsteling-teks van ons Nobelpryswenner.  

[Hierdie resensie word met vriendelike vergunning van Beeld geplaas.]