Mari Grobler - Eggo’s in bewolkte water (2004)

Mari Grobler. Eggo’s in bewolkte water. Protea Boekehuis, 2004. ISBN 9 78 1869 190712.

Resensent: Joan Hambidge

Jare gelede het ek hierdie digter se kwatryne so mooi gevind en haar jongste bundel Eggo’s in bewolkte water bestendig dat ‘n letterkunde ook ‘n Mari Grobler benodig. In hierdie klein bundel is daar ‘n paar pragtig onthoubare verse soos die sterk gedig oor ‘n gay-vriend en hoe hy sy lewe bedryf en sy seksuele ervarings as ‘n nagmerrie gesien word. In haar debuut uit 1990 Wat sigbaar is in amber het sy pragtige kort gedigte gepubliseer en ‘n paar hiervan is in my herinnering ingegraveer:

onder ‘n boom

staan ek vier sigarette lank

en wag vir jou

en

‘n kring om die maan

môre loop die hele stad

sekel teen die wind

en

in die rotstuin

“ohm-ohm” bye

bokant blomme

In Grobler se jongste bundel val die bundel in twee dele uiteen: Evasgesange en Boekreis.  In die eerste afdeling vind ons verse oor die landskap en die Khoi-bestaan, die lewe van die San en Xhosa. In die gedig “Zeven briefkaarten” word die korrespondensie tussen ‘n Nederlandse bestaan en die lewe in Afrika belig. Sy ken die vrou net van hoorsê en die digter se knap beeldbeheer blyk uit:

Jou vensterbanke jubel hiasinte

in die land sonder opdraand

terwyl Afrika se somer

giftig deur die osoon brand

en verwese toordokters

sterre soos dolosbeentjies lees.

Die gedig verraai ook haar digterlike werkswyse as afloerder, hoorsêerder, optekenaar; die digter as buitestaander en waarnemer van dit wat onder die oppervlak skuilhou. In die tweede afdeling word die lewe van Da Gama (en ook sy vrou se stem) ontgin. Haar kind moet ‘n skooltaak skryf en die moeder doen navorsing en skryf dan uitgebreid oor die lewensloop en ervarings van Da Gama. 

In ons digkuns munt veral Antjie Krog uit met hierdie soort tegniek en Melanie Grobler het eweneens in haar Tye en swye in die lewe van Hester H byvoorbeeld stem gegee aan die vrouekarakters in C.M. van den Heever se romans. Uiteraard beteken dit enersyds historiografiese navorsing en andersyds digterlike fantasie. 

Grobler vaar goed in haar taak en oortuig met knap beelde soos “Jy laat my dikwels alleen / om onder ‘n bietjiemaan / seelangs te strandkiewiet”. In “Beloofde land” lewer sy ‘n vernuftige liefdesvers, ‘n onderwerp waaroor sy al uitstekend gedig het. In “Lusoord”, ‘n baldadige vers, word die seksuele pront en bekkig beskryf. Die Khoi en Sanverse vra eweneens ‘n vergelyking met Krog se onlangse versameling die sterre sê ‘tsau’, en Stephen Watson se Return of the moon.  Hierom heet die bundel dan ook waarskynlik Eggo’s in bewolkte water.

Soms is die verse nog nie heeltemal oortuigend nie, maar op haar beste skryf sy ‘n vers wat tref met ‘n goedgekose beeld.  Ook is daar baie aandag gegee aan klank, ‘n aspek wat in ons moderne digkuns nie genoegsaam ontgin word nie.

Ongetwyfelde hoogtepunte is “Lusoord”, “Vrygesel”, “Zeven briefkaarten”, “stilte”, “Beloofde land”, “Vermaning” wat hopelik gekanoniseer sal word en vir Poskaarte II is daar beslis baie verse te haal uit hierdie bundel in hul vernuftige palinodering van reeds bekende tekste, historiografies en letterkundig. Die voetnote maak ook baie verwysings vir die speurende leser oop.

‘n Tweede bundel word as ‘n hekkie gesien. En oor hierdie hekkie het die digter gekom. Die voorblad terloops van Strijdom van der Merwe is een van die mooiste omslagontwerpe in ‘n lang tyd.

[Hierdie resensie word met vriendelike vergunning van Die Burger geplaas.]

Mari Grobler - Toe dit nog vroeg was (2010)

Mari Grobler. Toe dit nog vroeg was. Tafelberg Uitgewers, 2010.

Resensent: Joan Hambidge

                                                                     

Hierdie bundel het bykans ongesiens verbygegaan. Dis ‘n baie mooi bundel waarin die digter veral die San-wêreld ontgin – met woordverklarings en voetnote. In “Winter”(35) word die liefdesvers nuut aangepak binne die wêreld van die San. Die gedigte klink outentiek op en getuig van deeglike navorsing. Maar die navorsing bedreig nie die gedig nie. Die primordiale bestaan van die San word beeldend vergstalt. “Jy’s mooi” (38) vang die inkantatiewe aard op van’n bestaan onder die gounja (maan).

Die afdeling “Storie” handel weer oor die intiem-persoonlike waar ‘n geliefde afgestaan is aan die dood. Die verbeelde, mitiese gegewe word dus hier deel van die digter se bestaan:

sy mag nie ‘n dooie volg

                  sy drome wakker maak nie

omdat afreis van spore glo

onsigbaar is (57)

Die een voetspoor op die bundel word dan ‘n klein ikoon binne-in die teks waar ons twee voetspore vind – met die leser as ‘n spoorsnyer.

Die bundel praat met die hele tradisie van die San, nie net met die Afrikaanse tekste nie, maar ook met Stephen Watson se Return of the moon. Veral Eugène Marais se boesmanverhale word hier geaktiveer en die herdigtings van Antjie Krog word ook opgeroep. Grobler gee egter haar eiesoortige interpretasie van die gegewe. Sy werk met min woorde, helder beelde en die verse het beslis ‘n sjamanistiese kwaliteit. Daar is enorme skoonheid in hierdie eenvoud opgesluit. In spaars woorde neem sy jou terug na al die debatte oor hierdie gedigte, onder andere die kwessie van besit/appropriasie. Aan wie behoort hierdie tekste van die San? Daar was al woedende en onverkwiklike debatte hieroor.

Die Bleeks is die opskrywers en hierna het die tekste allemansgoed geword. Elke digter wat uit hierdie bron kom skep het, gee ‘n eiesoortige interpretasie aan die teks. En dis tekste wat alreeds afgelei is. Mari Grobler gee myns insiens ‘n oorspronklike en nuwe spin op hierdie tekste.

Reënman

Kxau, eienaar van stories

het droom geword, hy lê alleen

in ‘n skuiling met sy bene na die ooste

hy rus in ‘n diep graf tussen rotes

met ‘n waterskilpaddop gegraaf –

hy kom steeds as dit reën    (70)

“naglig”(16) is onthoubaar mooi met die slot:

hy verstaan die taal wat kwartels

deurnag met wyfies

onder ‘n volmaan praat

Daar is mooi en sterk beelde (soos “Die volstruis laat my vlug met die wind van voor. // Hy wat soos weerlig skop” (26) of

die maer hart

ná laaggety,

‘n leë poel  (13)

Dis so jammer hierdie bundel het ongemerk verbygegaan, want dit verdien beslis meer aandag. Dis goed om binne die intellektuele tradisie ook hierdie soort gedig te lees wat sterker op die emosies aanspraak maak.

Xô! Dis ‘n mooi bundel. 

[Hierdie resensie het vantevore in Die Volksblad verskyn.]