Karina Magdalena Szczurek (Red.) - Touch. Stories of Contact by South African Writers (2009)

Karina Magdalena Szczurek (Red.). Touch. Stories of Contact by South African Writers. Zebra press, 2009. ISBN 978 1 77022 0461.

Resensent: Joan Hambidge 

Waarom moet ‘n mens die versameling kortverhale Touch van Karina Magdalena Szczurek aanskaf? Aanraking, en die afwesigheid daarvan, bepaal ons lot. Vir my was dit ‘n besondere leeservaring, omdat dit die belangrikste aspekte van die kortverhaal bevestig. Daar is onder andere verhale met ‘n verrassende slot of wending:

André Brink se “Surprise visit” is ‘n gedronge verhaal waarin die konfrontasie met die moeder in ‘n siekeboeg komplekse herinneringe aktiveer. Die misverstand rondom die herkenning van die moeder, ‘n verhaal gelade met oedipale spanninge, bring interessante perspektiewe na vore. Dit is vintage-Brink met fyn toespelings vir verdere naspeur en herlees. Met die wete van die slot lees jy ook Emma van der Vliet se “Threesome” anders, omdat sy jou verwagting ten slotte ondermyn. Die driemanskap is nie die seksuele een nie, maar die vrou se ervaring van die durende aanraking, naamlik die ervaring van moederskap.

Damon Galgut se “The Crossing” ondersoek die impak van die toevallige ontmoeting of aanraking. ‘n Vrou op haar wittebrood het ‘n gesprek met ‘n vreemdeling. In die terloopsheid van hierdie aanraking word die spanninge in haar huwelik uitgespeel: wou die man haar dalk besteel? En wat sou gebeur het as sy wél die oorvaart meegemaak het? Tentatiewe ontmoetings, huidige en afgelope verhoudings word saamgebring in haar gemoed. Die aksie, of die afwesigheid daarvan, verander haar lewe. Die vreemdeling het verdrink. Sy gaan hom nooit weer sien nie en in hierdie Katherine Mansfield-verhaal word die leser voorgestel aan die binnespraak van ‘n karakter. (Dit is ook belangrik dat mans met groot gevoeligheid in hierdie versameling skryf oor intiem-vroulike emosies.) Imraan Coovadia  se “File under: Touch (Avoidance of, Writers); Love (Avoidance of, Writers). (1000 Words)” is ‘n metarefleksiewe verhaal waarin die struktuur van die opdragverhaal onder die loep geneem word met die Duisend-en-Een-Nagte as ‘n sub-teks. Die verwisselbaarheid van karakters en hul universaliteit is hier ter sprake, soos in Maureen Isaacson se verhaal waarin Tolstoi se Anna Karenina ‘n interteks en romantiese toespeling is.

Nooit sal reis weer meegemaak word sonder die herinnering aan Ivan Vladislavic se “Lullaby” nie! Wat ‘n verhaal! Die atmosfeer wat in hierdie verhaal opgeroep word, en die uitbeelding van ruimte is so pakkend, dat die verhaal met sy onafwendbare slot, ‘n mens se kop laat draai. Die dood van ‘n toeris tydens ‘n reisbesoek en die impak hiervan op sy ervaring van ‘n vakansie en die terugreis, aktiveer die boodskap van weerloosheid. ‘n Moeder se wiegelied vir haar baba, kry ‘n groter, dwingende impak vir al die reisigers op die vlug wat slaap onder hul babakombersies. Willemien Brümmer se verhaal, “A cat of many tales”, skep besondere atmosfeer; ‘n inbeweeg in die “unheimliche”, nes die verhaal van Alistair Morgan:”Living Arrangements”. Hierdie verhaal lewer fel politieke kommentaar op ons huidige situasie en die kwessie van haweloosheid.

Fokalisasie en perspektief kom knap aan bod in Michiel Heyns se “Long perspectives” waarin die hede en verlede gesinkopeer word. Die verhaal speel af in ‘n skoolbadkamer en rondom ‘n seksuele aanraking met ‘n skolier kry die hoofkarakter perspektief op homself en ‘n jeug-maat, nou die onderwyser in die skool. Twee wêrelde, twee perspektiewe wat beklemtoon word deur die hoofkarakter se bril vol vingerafdrukke. (Waarom die voetnoot dat die omstrede gegewe fiktief is? Dis tog onnodig!)

Vanselfsprekend het elke kortverhaalskrywer sy / haar eie styl, maar in die algemeen is die kort en kragtige segging, amper poëtiese aanslag, van hierdie sub-genre algemeen bekend.

Die tema in hierdie versameling handel oor aanraking in al sy vorme. Die kort, kragtige impak van die kortverhaal waarin ‘n situasie of ‘n konflik uitgebeeld word, is algemeen bekend. Dit is ‘n sterk versameling en die meeste verhale tref jou so sekuur dat jy ‘n blaaskans moet neem om eers ‘n verhaal of vinjet te verteer. Goeie kortverhale werk soos gedigte: jy lees ‘n tweede, derde keer om ‘n beeld se effek te verstaan: soos Mary Watson of Susan Mann by uitnemendheid doen.

Al die verhale is nuut, behalwe vir die bydrae van Nadine Gordimer, ‘n wonderbaarlike verhaal waarin jy as leser uiteindelik moet besluit of die man werklik ontrou was. Ons weet egter dat net die vermoede die vrou se verhouding met hom verander het.

Interessant hoe mans oor (hul) moeders skryf (Brink, Johnny Steinberg) en ‘n klein kragtoer is “Your stop” van Byron Loker.

Bekendes en bekroondes, minder bekend en debutante lewer boeiend verslag oor menswees: letterlike, simboliese of metafisiese aanraking.  Hoekom is daar net twee Afrikaanse skrywers in vertaling?

Die opbrengs van die versameling gaan na die Treatment Action Campaign vir die stryd teen Vigs.

Bronne:

Cleanth Brooks, e.a.: An approach to literature. Prentice Hall, New Jersey. 1975.

Raymond Carver: Principles of a story. Oorspronklik in die New York Times Book Review, 1981.

[Hierdie resensie word met vriendelike vergunning van Die Burger geplaas.]

Karina Magdalene Szczurek (Samest.) - Encounters with André Brink (2010)

Karina Magdalene Szczurek (Samest.). Encounters with André Brink. Human & Rousseau, 2010. ISBN 978 0 798 152 18 1.

Resensent: Joan Hambidge

Karina Magdalene Szczurek, die eggenote van Brink, is die samesteller van hierdie Festschrift. Die tapisserie van unieke anekdotes, dikwels vinjette, gee ‘n blik op hierdie komplekse skrywer, akademikus, intellektueel, dramaturg, segsman van sestig, reisskrywer, en mentor vir vele ander skrywers. 

Brink se werk as kritikus is waar hy deur die jare waardevolle insigte gegee het en as kanoniseerder van die digkuns, die werk van Opperman voortgesit. Omstrede is hy dikwels en as uitgesproke kritikus van apartheid, uiters relevant. Sy bemoeienis as skrywer verraai dikwels ‘n politieke opstand met sensuur as ‘n harde werklikheid. Sy werk veral oor die romankuns is lofwaardig en hy het inderdaad, soos vele bydraers getuig, ons van ‘n bedompige Calvinistiese denkwyse verlos. 

Ek het verlede jaar Jacques Lacan en Die Ambassadeur gedoseer en het opnuut onder die indruk gekom van hoe vernuftig hierdie teks funksioneer. ‘n Storie kan hy vertel en boonop word Lacan se triadiese sisteem vasgevang in hierdie teks. Was dit so bedoel of het die teks dalk die Franse leefwêreld ingeadem waarvan Brink so deel was?

Die boek is in Engels, persoonlik sou ek dit in sowel Afrikaans as Engels wou sien. Origens is die afwesigheid van bekende vriende opvallend: kon of wou hulle nie deelneem nie? Of is dit soos ‘n bruilof? ‘n Mens vra liefs nie hoekom sekere mense nie daar is nie…

Vir verskillende lesers is hy verskillende dinge. Die aangrypende stuk van sy seun Gustav Brink, lewer kommentaar op die afwesige vader en die uiteindelike besef dat die vader in sy afwesigheid altyd dáár was.

Emma van der Vliet en Susan Mann skryf oor sy formidabele werk as studieleier (iets waarvan ek ook kan getuig): op die punt af, vinnig en altyd hulpvaardig. Sy vrou lewer ‘n persoonlike belydenis van hul ontmoeting en hoe dit haar lewe verander het. Antjie Krog wys op sy humor en hoe hy haar en ‘n ander digteres een aand by ‘n party vir Koos Human moes red uit die kloue van ‘n vatterige professor. Met Brink as die redder wat selfspottend opmerk dat dit nie veel sê vir sy “gevaarlike” reputasie as hy skielik hierdie rol moet vertolk nie. 

J.M. Coetzee wys daarop hoe betroubaar hy as kollega was in die samestelling van ‘n boek: geen tantrums of uitgeskuifde dead-lines nie. Dit is waarskynlik Chris Barnard wat die spyker op sy kop slaan: die man in lewende lywe is ‘n heer; tel hy egter die pen op, dan is hy vurig en aanvallend. Hettie Scholtz wys op hoe hy met ‘n uitgewer kon saamwerk om ‘n boek op die regte oomblik by die regte lesers uit te kry. Kerneels Breytenbach is die eerste leser van sy romans ná die klein sirkel.  

Mark Solms is erg komplimenterend en wys op die invloed van A chain of voices op sy lewe in die buiteland en dat hierdie roman ‘n belangrike rede was vir sy terugkeer na sy eie land. Beslis insigryk is sy opmerking oor die “arrogansie van die hede” en hoe die herskrywing van die verlede of geskiedenis ‘n mens transformeer. En die gerekonstrueerde geskiedenis is ook duidelik af te lees wanneer ‘n mens die museum, Museum van de Caab, op sy Delta-plaas besoek waar verskillende stemme elkeen hul verhaal vertaal. 

Die bydraes is intiem-persoonlik, miskien soms te intiem (soos die huldeblyk van sy vrou); ander kere onthullend waar daar geskryf word oor hoe kwaad kan raak as hy tydens ‘n rugby-wedstryd gesteur word; selfkoesterend wanneer daar geskryf word dat die grote Brink het ‘n bydraer se lesing bygewoon en notas geneem…

Soms is die kamera na aan die objek, Brink; ander kere is dit wye, afstandskoot. Miskien is dit juis die bydrae van Mark Solms se psigoanalitiese perspektief waarmee ‘n mens hierdie boek moet ontsluit. Verskillende stemme, verskillende “ekke” wat hul weergawe gee. Soms is daar oorvleueling, maar hieruit kan ‘n mens ‘n weergawe gee van ‘n veelsydige, talentvolle en komplekse mens. ‘n Man wat hom eweneens nie maklik laat ken nie. Paradoksaal skaam.

Tog is daar lojale vriende wat deur die jare by hom staan, kom wat wil. Daar word eweneens geskryf oor hoe dit was om hom aan te stel as ‘n Afrikaanse skrywer binne ‘n Engelse department. En hoe goed hy hom hier laat geld het, waarskynlik net so goed soos hy binne die Romaanse of Afrikaanse afdeling van die UK sou optree.

Moenie hom pla as hy Sewende laan of rugby kyk nie. Brink se werk takel die windmeulens en Cervantes is ‘n baie belangrike teks vir hom. Hy is ‘n behendige storieverteller en die spanning tussen die verbeelde/simboliese/reële, om Lacan weer by te haal, loop reg deur sy werk. Wars is hy van die metafisika en ons ken almal sy belydenis van sy hergeboorte in Parys en sy ontdekking van die Eksistensialisme.

‘n Lobola vir so ‘n omvattende lewe van skryf met ‘n liefde vir Mozart, rugby, bobotie, piesangslaai, Anna Netrebko, reis, Parys en vroue. En boonop sjarmant ordinêr, in Antjie Krog se woorde.

Brink het ‘n hele geslag mense in Afrikaans bevry van politieke vooroordele met Kennis van die aand. En hoeveel skrywers kan dit presteer in enige letterkunde?

En hoeveel skrywers het ook buite hul landgrense so ‘n huishoudelike naam geword?

Maar soos met enige eiesinnige openbare figuur: daar sal vir en teen-stemme wees. Vele bydraers bely hoe hulle is wie hulle is deur hierdie skrywer, soos veral Naas Steenkamp se bydraes illustreer. Die boek het nogal ‘n Franse voorkoms en publikasie is moontlik gemaak deur ‘n ruim skenking van Jannie Mouton.

[Hierdie resensie word met vriendelike vergunning van Rapport geplaas.]