I
Die idee van skering en inslag kom sterk na vore wanneer ‘n mens die films
van die Coen-broers beskou. Die opwaartse draad en die draad wat hierteen gaan.
Ek bekyk tans die films van hierdie uitsonderlike duo. Burn after reading met George Clooney, Tilda Swinton, John
Malkovich, Frances McDormand, Richard Jenkins en Brad Pitt.
Dit analiseer twee obsessies van die Amerikaanse kultuur, te wete die
fiksheids- en liggaamsbewustheidskultuur en die doen en late van die CIA. Die
bo-laag van skoonheid; die onderlaag van paranoia, komplotte en samesweringsteorieë.
Malkovich (Osbourne Cox) word gedemoveer as agent weens ‘n drankprobleem en
hy besluit om te bedank. Sy vrou, vertolk deur die onblusbare Tilda Swinton
(Katie Cox), het ‘n verhouding met Clooney (Harry Pfarrer). Hy begin sy memoirs
skryf en dit beland per ongeluk in die gym. Dan word Malkovich afgepers deur
McDormand (Linda Litzke) en Pitt (Chad Feldheimer). Haar mediese fonds wil nie
betaal vir plastiese sjirurgie en sy sien dit as ‘n manier waarop sy dit kan
doen. (Ten slotte word dit wel betaal. In ‘n ironiese wending.)
Met elke optrede is daar ‘n teen-aksie. Clooney verneuk sy vrou, ‘n skrywer
wat op ‘n bemarkingstoer gaan. Maar sy is ook ontrou aan hóm; soos ons sien in
‘n klein vinjet.
Swinton, die pediater, wil van haar man skei en sy moet finansiële
inligting aan haar prokureur deurstuur. En so belang die memoirs dus op die
verkeerde skyf … en sy vergeet dit in die gym (Hardbodies). McDormand en Pitt besoek selfs die Russiese Ambassade
met die hierdie geklassifiseerde inligting!
Clooney trek by Swinton in (haar man is nou uit die prentjie) en Pitt word
per ongeluk in die kas doodgeskiet. Boonop is Clooney – soos McDormand –
ywerige internetsekssoekers en hulle paaie kruis ook. (Skering en inslag!)
Boonop is Sandy, die skrywer, besig om Clooney, haar man, dop te hou want sy wil van hom skei. Hy op sy
beurt raak heeltemal paranoïes en glo dat McDormand ‘n spioen is wanneer hulle
in ‘n park ontmoet. Sy is gewoon net te skaam om te erken dat die man ‘n vorige
internetfiksasie is. Clooney hardloop weg, in ‘n toestand, en hy word later
gedeporteer na Venezuela.
Cox skiet die hoof van Hardbodies,
Ted (Richard Jenkins) dood, omdat hy dink dit is sy vrou se minnaar. Hy, op sy
beurt, word deur die CIA raakgeskiet en beland in ‘n koma.
Die dialoog en spel is briljant. In ‘n onderhoud het Tilda Swinton op ‘n
keer bely hoe sy en Clooney gelag het oor die karakters wat hulle vertolk het.
In die prettige onderhoude met die akteurs kan ‘n mens hierdie knipoog-aksie
sien.
Die dialoog is briljant: Iemand se boude is so groot dat jy ‘n bus daarmee
kan trek.
“Wie sal tog nou geïnteresseerd wees in jou memoirs?” teef Cox se vrou hom.
En McDormand – in ‘n ironiese oomblik – bely as karakter dat sy met haar
gesig en lyf uit Hollywood gelag sou word; terwyl sy ‘n groot sukses is.
Die film eindig met die volgende wysheid van die CIA: “I guess we learned
not to do it again”.
Ook die naamgewing is skitterend. Harry is ‘n Deputy-US Marshall; dus nog
nie gearriveer nie. Sy minnares, vertolk deur die ysterkoningin, Tilda Swinton,
kom uit ‘n ryk familie. Die spottery met die Princeton boys club is spot on.
Malkovich se spel wanneer hy ontdek sy vrou het sy rekening leeggetap, is
eweneens skitterend.
Is die obsessie met seks meer briljant voorgestel as met die masjien wat
Clooney bou met die dildo?
Bradd Pitt as die dom fiksheidsinstrukteur wys sy akteurspiere.
III
Skering en inslag. Met elke optrede van hierdie kwirkie-akteurs, word daar
‘n dubbelspel gemaak.
In ‘n onderhoud met Anne Carson haal sy Lacan aan wat geskryf het dat “The
reason we go to poetry is not for wisdom, but for the dismantling of wisdom.”
Dieselfde geld hierdie film: waarhede of geykte sieninge word telkens op
die kop gekeer (Paris Review - Anne Carson, The Art of Poetry No. 88. Besoek 2 Februarie 2017).
Volgens die Nederlandse woordeboek aanlyn, beteken skering en inslag dit
gebeur gereeld en dit is ‘n slegte ding (Dat is schering en inslag | Dutch Word of the Day. Besoek 2 Februarie 2017).
Anton Prinsloo in sy wonderbaarlike boek, Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom, het my op hierdie soektog
geplaas.
In Prinsloo se woorde:
Skering is die draad wat in die lengte van ‘n weefsel loop en inslag die dwarsdraad
wat deur die skering loop.
Omdat dié proses by wewery nooit wissel nie, word dit aanvaar as die
onveranderlike optrede van die wewer; die gewoonte dus (Pharos, 318).
Die Coen-broers (uitgespreek Cohen, nie Koen nie) het die gewoonte om op ‘n
dwarse wyse die weefsel van hul samelewing uit mekaar te torring.
Net soos Lacan ook ons aannames oor die digkuns en lewe uitmekaar
uittorring.
© Joan Hambidge
