Friday, November 9, 2018

Fiksie | Die munt in die vis (2018)

I

Dit het my nog altyd opgeval dat stories na jou toe kom. Optelgoed is vatgoed.

So sit ek en gesels met my buurman, ’n diaken in die kerk, oor die rol van “toeval” in jou lewe. 

Oor hoe boeke (en veral mense) op die regte tyd hul aanmeld. En mirakels.

Dit is op die vooraand van ’n reis na Suid-Amerika. My reisplan is uitgewerk: Bogotá, Villa de Leyva, Medellin, Cartagena, Aracataca (om die geboortehuis van Gabriel García Márquez te besoek) en ten slotte: rustyd op ’n eiland.

En uiteraard besoeke aan kerke in Suid-Amerika. Soos die Zipaquirá Soutkatedraal wat mense besoek vir heling en waar hulle ondergronds aanbid.

Ek lees oor die gru-verhaal van twee Pitbull-honde wat ’n vrou iewers in die Mid-streke van die VSA aangeval het. Haar ribbes is letterlik opgevreet. Haar pa het uiteindelik na vele bespiegeling op Facebook met die storie na vore gekom. Nee, daar was nie vuilspel van ’n eks nie; net twee honde wat haar aggressief aangeval het.

Bevestig deur die polisie.

My buurman dink die twee honde het dalk baklei en die vrou het met haar binnetrede net die een hond meer aggressief gemaak. ’n Beriggie in die dagblad wat ons beide se aandag getrek het. Sy vrou het net die opskrif gelees en gegru vir die wrede storie. 

Hoekom sou hierdie verhaal my opval letterlik twee aande voor my vertrek?

Waarom sou die honde wat haar moes beskerm haar verskeur het?

My buurman is baie belese en ek hou van hoe hy ’n storie wat hy gelees het, óórvertel. Stephen King se “what if”-beginsel begryp hy. En die absurde verhale van John Irving. Sy vertolkings is dikwels sterk op die sub-teks gerig.

Die volgende oggend na ons kuier, vertrek ek na Suid-Amerika.

II

Op pad na Villa de Leyva is daar vele honde langs die pad. Rondloperhonde. ’n Dooie hond herinner aan die wrede verhaal van die Pittbulls in die VSA.

Daar staan vele beeldjies van die Madonna om reisendes te beskerm. En ’n reisiger het bepaald beskerming nodig. My tas kom drie dae laat aan op my reis; my komputerskerm moet ten duurste reggemaak word in Medellin; by my terugkeer het iemand op Oliver Tambo-lughawe my tas probeer oopbreek. Gelukkig sonder om iets te steel.

Maar wag, ek loop die verhaal vooruit.

In Villa de Leya beleef ons ’n primordiale wêreld van ou kerke, ’n sentrum vir UFO's en fossiele in die Centro de Investigaciones Paleontológicas.

Die Ecce Homo-kerk, oftewel die Convento del Santo Ecce Homo, met ammoniete en fossiele in die vloer , is ’n aangrypende ervaring. Dit staan 13 km buite die dorpie.

In 1620 het Dominikaanse priesters dit hier gestig. Daar is ’n lieflike tuin in die binneplaas.

’n Groot serpent (om die bose te vergestalt) teenoor ’n skildery van Christus. Is sy oë oop of toe? Dit is die vraag wat die priester aan jou vra.

Vir my is dit oop.

Die simboliek is fassinerend. Daar is pynappels, arende, die son en maan om die boodskap van Christus vir die inheemse mense toeganklik te maak. Verskillende primordiale verhale kom in hierdie wêreld byeen. Geloof teenoor ongeloof. Besoeke van vreemde vlieënde objekte en ruimtewesens. Erich von Däniken beweer dat Machu Picchu gebou is met die hulp van wesens van ander planete. “Paleo-kontak”, word dit genoem in Chariots of the Gods?

Hierteenoor die paleontologiese museum met die geskiedenis van die wêreld. En dan kerke wat op verskillende maniere Jesus Christus gedenk. 

Ek dink aan die munt in die vis. Die storie van Petrus en Jesus. Opgeteken in Mattheus 17:27.

Van Jesus wat vir Petrus sê hy moet die eerste vis wat hy vang se bek oopmaak en daar sal ’n muntstuk in wees en hiermee moet hy die belasting betaal.

Die vis en die munt is een van Jesus se bekendste mirakels.

In die vis se bek was daar ’n munt. ’n Dragma of shekel – net genoeg om die tempelbelasting te betaal – en hierdie vis is ’n tilapia.

Ek plaas ’n munt in ’n bussie. Vir ’n fonds vir rondloperhonde. Weerlose diere uitgelewer aan mense wat hulle versaak het. 

Die volgende dag besoek ons die beroemde Zipaquirá Soutkatedraal. 

'n Ondergrondse ruimte van aanbidding wat, gekerf uit die sout, die geboorte van Jesus tot en met Sy lydensweg uitbeeld. Daar is uitgekerfde kruise teen die muur. 

Ek sien ’n Ichtus-beeld.

Die Ave Maria speel in die agtergrond. 

’n Vrou stap die hobbelrige pad af na onder met ’n hondjie teen haar bors.

Ek hoor hoe sy bid om genade en heling – vir die hondjie.

Ongeveer drieduisend mense uit verskillende lande en wêrelddele het hierdie Sondag dié katedraal sonder ’n priester besoek.

Op ’n volgende vlug is daar ’n kind met ’n brakkie wat saamvlieg.

III

Wonderwerke, mirakels, toeval?

Daardie verhaal van die munt-in-die-vis beleef ek op ’n nuwe manier op my reis deur Colombië.

Wanneer ’n mens die Bybelverhaal lees, is Petrus onrustig dat hulle nie belasting betaal nie en dus deur die mense (en gemeente) verwerp sal word. Daardie munt het egter sowel sý skuld as Jesus s’n vereffen.

Het ek ’n ook ’n vis oopgesny en ’n juweel daarin gevind? Of was die juwele die verskillende “toevallighede” wat ek beleef het? 

Buite Medellin het ons blomme besigtig en iets probeer begryp van die Feria de las Flores (blommeparade). Deelnemers hieraan heet silleteros.

By ’n beskeie huisie het ’n vrou vir ons tee bedien. Later koffie. Toe ek vir melk gevra het, gaan koop sy dit by die winkeltjie oorkant die pad. Ek gee vir haar 2000 pesos hiervoor. 

Oorspronklik het die boere stoele op die rug gedra om blomme en vrugte te vervoer. Op hierdie feesdag word die stoel nou gepak met helderkleurige blomme. Jy moet vir ongeveer 3 km stap terwyl die toeskouers jil: Jy kan, jy kan ...”.

En teen die muur van hierdie eenvoudige huisie is daar ’n houtbord in die vorm van ’n vis waarop staan: Mathías 17:27.

Daardie aand by my terugkeer by die hotel InterContinental, google ek die presiese teksvers op die internet:

En toe hulle in Kapérnaüm kom, het die wat die tempelbelasting ontvang, na Petrus gegaan en gesê: Betaal julle Meester nie die tempelbelasting nie?

Hy antwoord: Ja. En toe hy in die huis inkom, was Jesus hom voor en sê: Wat dink jy, Simon? Van wie neem die konings van die aarde belasting — van hulle seuns of van die vreemdelinge?

Petrus antwoord Hom: Van die vreemdelinge. Jesus sê vir hom: Dan is die seuns vry.

Maar dat ons hulle geen aanstoot mag gee nie, gaan na die see toe, gooi ’n hoek uit en neem die eerste vis wat opkom; en as jy sy bek oopmaak, sal jy ’n stater kry; neem dit en gee dit aan hulle vir My en vir jou.


IV

By my terugkeer loop ek in my buurman vas. Vertel hom van al die wonderbaarlike verhale en ervarings op my reis. Hoe jy agterna beskou ’n draad van ontoevallighede kan saamtrek. 

“Wat as jy nie op hierdie reis gegaan het nie?”, vra hy.

“En wat sou met jou gebeur het as jy nie Cujo van Stephen King gelees het nie?”

“Daardie storie van die dier met hondsdolheid wat mense aanval?”

“Einste.” Hy is op pad kerk toe. ’n Kerk met ’n predikant wat ’n handvol gelowiges in die stadskom bystaan. Mense wat hulle tiendes gee en armes ondersteun.

Ek skeur die aand 'n koevert oop van Momentum wat belastinggeld aan my terugbetaal. Air France betaal geld in op my rekening vir die ongerief van die tas wat my drie dae later bereik het. In my posbus is daar nog ’n betaling vir skryfwerk waarvan ek al lankal vergeet het.

Die volgende dag versend ek geld na die Dierebeskermingsvereniging. Vir al die weggooihonde in ons stad.

Uit my beursie val daar ’n muntjie: 100 pesos.

© Joan Hambidge

Sunday, November 4, 2018

Polemies | Skoenmaker: Die ontologie van oningeligtheid en beterweterigheid (2018)

I

’n Buiteblik op die letterkunde is dikwels interessant soos afgetrede regters en advokate (o.a. Regter Kriegler) as resensente heel dikwels bewys. Kriegler het ’n briljante analise van Ton Vosloo se outobiografie geskryf. [1.]

Dit is egter so dat ’n literator se mening oor ’n regsproses dikwels ook net ’n allemans-mening is.  Waarom wonder ’n mens, dink almal dat resensies deur Jan en Alleman sonder letterkundige opleiding geskryf kan word? Is dit omdat mense meen taal behoort aan almal?

My vriende in die regswêreld sug diep wanneer joernaliste of leke nie regsprosedures begryp nie en dink iemand is skuldig, omdat hy so lyk. Of op grond van koerant-bespiegelinge eksperts word.

In sy bespreking van Egonne Roth se biografie oor Olga Kirsch (“Kirsch-geheime bly verhul”, Rapport 28 deser) meen Jean Meiring dat ons nie weet hoekom Kirsch in Afrikaans gedig het, terwyl sy Engels skoolgegaan het.

Hy kritiseer ook die “psigo-Babel van naweldeurprieming” waarin ’n biografie kan ontaard. Hiermee bewys hy dat hy nie bekend is met Thomas Minnaar se doktorale studie ’n Herwaardering van Olga Kirsch se oeuvre: Identiteit, moederskap en ballingskap aan die hand van die psigoanalitiese teorieë van onder andere Sigmund Freud, Jacques Lacan en Julia Kristeva (UCT, 2012).

Dis uiteraard ook duidelik dat hy nie The silent woman (Vintage, 1995) van Janet Malcolm oor Sylvia Plath verreken het nie of veral die taalteorieë van Julia Kristeva nie. Gaan lees maar Desire in language (Columbia University Press, 1982) oor moedertaal.

Sowel Minnaar as Roth wys op die ingewikkelde verhouding met die moeder en die komplekse verhouding met die vader. Dalk keer sy altyd terug in haar gedagtes en gedigte na haar jeug waar hulle outsiders was in die Vrystaat. Die ervaring van “andersheid” as Jode en die soeke na die aanvaarding in gedigte; hierom dat sy as volwassene die jeugdorp alleen wou besoek, sonder die trompetgeskal van die dorpsraad.

My lewe sal gesplete bly:
Groen stamme, as die byl hul kap
kerndiep, sal nooit weer heelheid kry.
Maar aan die staallem klewe sap.

(Uit: Geil gebied, 1976)

Literatore sal anders kyk na Roth se biografie (Naledi) as ’n buite-leser.

’n Komplekse boek soos Roth se studie verdien ’n deegliker besinning.

II

Daar is niks wat ‘n resensent meer vreugde verskaf as wanneer lesers reageer op resensies nie. ‘n Mens voel dikwels asof jy die spreekwoordelike roosblaar in die Grand Canyon afgooi of luister na die geklap van die een hand.

Oma Prinsloo in 25 deser kritiseer my opmerking oor Saul Bellow as die “onbesonge meester” (“Dankie vir dié resensie, maar …”). Ek is absoluut bewus van al die bekronings wat Bellow ingeoes het en lees hom sedert 1976. Elke jaar herbesoek ek Humboldt’s Gift, sy meesterlike omdigting van Delmore Schwartz se lewe (“In Dreams begin reponsibilities” heet Schwartz se 1938-kortverhaal).

Met onbesonge het ek egter bedoel binne die Afrikaanse letterkunde, maar as woorde soos goed, uitstekend, ensomeer kwistig rondgestrooi word wanneer ‘n mens die boek lees, is jy minder geïmponeer, omdat jy besef resensente se verwysingsraamwerke is beperk. As hulle meesters soos Bellow, DeLillo of Perec sou ken, sou hierdie lesers minder opgewonde wees oor ‘n roman.

So gelees, is Bellow wel onbesonge.

Met onlangse besoeke aan die VSA ook gevoel, dalk al vergete?

Die implisiete gesprek met Etienne Leroux moet nog deegliker besoek word en ook Moby Dick (1851) soos Oma Prinsloo uitwys.

’n Oma weet ons ook beteken ’n karsinoom of ’n abnormale groeisel.

Joan Hambidge

Endnoot:
[1.] Hierdie nota het op versoek van Media24 verskyn:

Oor Grense'n lewe in die media in 'n tyd van verandering (Jonathan Ball) van Ton Vosloo is ’n memoir. En hierdie soort teks se sinonieme is outobiografie, lewensverhaal, herinneringsteks, joernaal, reminissie, o.a. verklap sy aard. Dit is ’n sogenaamde “naked I” wat besig is met ’n bestekopname van hoé hy sy lewe onthou en die besondere openbare figuur geword het.

Uiteraard moet ’n mens dan alles deur hierdie optekenaar se bril beskou. Die waarde van so ’n teks is dat dit ’n stuk geskiedenis weergee. Dikwels sterf mense en ’n hele stuk institusionele geskiedenis verdwyn saam met hulle soos die museum in Rio de Janeiro wat afbrand. Artefakte in ’n memoir is daardie oomblikke of oorgange wat mense wat nie oor binnekennis beskik nie inlig oor hoe dinge gebeur het. Hoe het Koos Bekker op die toneel gekom? Hoe het Naspers so ’n magtige maatskappy geword? Wat is (en was) die rol van politieke figure – soos P.W. Botha en Pik Botha – in hierdie tye? Het Naspers nog ’n siel? Was I.L. de Villiers gewoon stroomop?

Agternakennis is ’n eksakte wetenskap, waarsku Vosloo. ’n Man wat swaar groot geword het, maar met ’n enorme dryfkrag hom gevestig het tot die magtige figuur wat hy geword het. Hy gee erkenning aan raadgewers – soos o.a. Elize Botha en Fran du Plessis – en wys die kanselierspos aan die Universiteit van Stellenbosch van die hand. Hy ken sy beperkinge en hierdie posisie sou hom ontoereikend laat voel het.

Hy fokus veral op kwessies buite hom. Persoonlike sake, soos die geboorte van ’n kind wat verswyg word, ofskoon hy pynlik-eerlik skryf oor die dood van ’n broer. 

Hy vra byvoorbeeld: Was die uitbou van Naspers, met die eerste wig die skepping van M-Net,’nwyse besluit?

Hy antwoord: Ná die algemene verkiesing van 1994 het die rol van die ou, regerende
Nasionale Party en die verbintenis tussen die Party en die Pers in Suid-Afrika tot ’n einde gekom (35).

En hiermee verduidelik hy hoe alles verander het. Naspers is ’nreus inderdaad, maar hy waarsku dat ’nmens nederig moet bly; die ekonomie is immer wispelturig. (Het ons nie gesien wat met Steinhoff gebeur het nie?)

Eerder die josefsbeleid as uitspattigheid, is sy motto.

In hierdie geskiedenis van Naspers word vertel van die verskille tussen Vosloo en Bekker. Bekker se gevoel was dat hierdie boek van Lizette Rabe nie moes verskyn nie. “As hulle oor die maatskappy se verlede moes lees, sou dit die aandag van die ANC-regering op die maatskappy vestig en kon dit sy gereguleerde besighede, soos DStv en digitale uitbreidings, in die gedrang bring” (68). Dat dit waarskynlik ’n oorreaksie was, is nou duidelik.

Die woeste stryde en politieke gevegte word goed weergegee: So het dit daaraan toegegaan in dié tye, merk Vosloo ironies op. Daar is Broedertwiste, ’n humeurige PW, dreigemente van sensuur teen grensoorskrydende skrywers, jong joernaliste wat hulle by die WVK uitspreek teen die ou regering en hul base. Maar Ton vergewe en bring almal weer bymekaar.

Van Joyce Waring tot die Inligtingskandaal en Perskor se knoeiery is hier te lese. St. Nelson tot Mandela word ondersoek. Ook oor die toekoms van Afrikaans skryf hy insigryk.

’n Groot storie kan hard slaan, dit begryp hy. Dit is ’n belangrike tydsdokument.

© Joan Hambidge



Tuesday, October 30, 2018

Resensie | Deon Meyer: Prooi (2018)

Deon Meyer: Prooi. Human & Rousseau, 2018. ISBN 978 0 7981 7775 7

Resensent: Joan Hambidge

Om ’n Deon Meyer te resenseer, is waarskynlik onnodig. Ons praat van 50 000 eksemplare in Afrikaans. Hierom volstaan ek met ’n paar kanttekeninge by Prooi, die jongste roman met die sub-titel ’n Bennie Griessel-dossier.

Twee verhale word apart vertel (en saamgesnoer, uiteindelik). Kapteins Griessel en Cupido moet die moord oplos van Johnson Johnson, 'n oud-polisieman, wie se lyk langs die treinspoor gevind is. Johnson was ’n passasier op ’n luukse trein. Waarom was hy op die trein, en wie het hom vermoor? Hier kan ’n mens nie anders as om die beroemde treintonele uit die James Bond-film From Russia with love (1963) in die herinnering te roep nie. Terence Young se regisseurskommentaar by dié film bly insigryk.

In Bordeaux word Daniel Darrett se lewe geproblematiseer wanneer hy opdrag kry om laksman te speel en ’n president te “verwyder”. In die ou dae was hy verbonde aan Stasi en die KGB. 

En Bennie se verhouding met Alexa Barnard is ’n ander verhaal, soos sy bekende stryd teen drank.

Hierdie is ’n pakkende roman en wat my betref, Meyer op sy allerbeste. Die vaart is snel, blitssnel en die navorsing uitstekend. En die spanningkurwe hóóg.

Dié dubbelloop-roman sit vol wyshede, soos die insigryke interpretasie van ’n docket: “Die ses kartonbladsye bevat op sigself kardinale inligting, maar dit dien ook as ’n uitstekende, verrassend duursame omhulsel vir die dikwels tientalle, soms honderde, dokumente wat die saak in sy leeftyd gaan versamel. Die docket is terselfdertyd ’n pakhuis en ensiklopedie, bronnelys, Speurbybel en spanningsroman. Mits jy weet hoe om dit te lees, en dit natuurlik deur ’n nougesette, kundige poliesman geskep en in stand gehou is” (16, 17). 

Hier het jy dus die verteller wat meta-diëgetiese kommentaar lewer op die aard van die genre. Deon Meyer wat as behendige skrywer sy kennis uitstal. By Georges Simenon kry jy ook hierdie nadenke oor die bedryf; bykans asof jy die binnespraak van die speurder ervaar. Ook die speelse opmerking dat speurders nie speurverhale lees nie; te “airy-fairy” (395).

Hiermee wil die teks dus aanspraak maak op werklikheidstatus.

Die leser word ook inligting verskaf oor die tyd van die dood; o.a. die vyf stadia van bloedstolling (300), ‘n kopknik na Patricia Cornwall.

Verder word die treine realisties beskryf in Prooi, en die stad Bordeaux word toeristies beskryf (Barthes se vraisemblance); ’n mens kan letterlik die werklike stad sien asof jy dit met Google maps navigeer.

Die vlerke van die vrees-windmeul waaraan polisiemanne ly, word eweneens beskryf: oorlewingskuld, skeidingskuld, omnipotente verantwoordelikheidskuld en selfhaat (90). Ons beleef dus sy vrees en oordrewe pligsbesef – wat die rede vir sy alkoholisme is. Meyer gebruik woorde wat in ’n polisieman (hy skryf poliesman) se mond pas: suip in plaas van drink.

Daniel se identiteit is fassinerend. Hier wil ek niks verklap nie. Mbali Kaleni verskyn helder voor die oog. 

Of die gebruik van Nikita as ‘n bynaam. Daar is grappies oor musiek en gigs.

Die Franse frases word telkens in ‘n gemaklike Afrikaans weergegee sonder om die verhaal te steur.

En baie slim gelaai is die verwysing na Arnold Schwarzenegger in die film Predator (1987) – op vele vlakke toepaslik, slim en beduidend. Die oorspronklike titel was terloops Hunter.

Watertekort (Dag Zero), staatskaping, korrupsie is van die elemente wat hierdie verhaal vorentoe dryf.

Frenetiek. So word Amsterdam beskryf. En dit is ook hoe ‘n mens hierdie slim en goed gekomponeerde spanningsverhaal kan beskryf.

En Daniel se angsvlakke het my polse laat sweet.

Dié is ’n roman wat mens moeilik neersit, en terwyl ek die laaste sin lees wat die Suid-Afrikaanse werklikheid van geweld en moord karteer, verneem ek dat Advokaat Mihalik in Kaapstad deur ‘n huurmoordenaar uitgehaal is.

Truth is stranger than fiction.

Ek wou nog iets skryf oor die olmbome in die teks.

En die sogenaamde elm-disease.

(Hierdie resensie word geplaas met vriendelike vergunning van FineMusicRadio)

Thursday, October 25, 2018

Rubriek | Prêt-à-Porter (1994)

I

Robert Altman se film Prêt-à-Porter (1994), oftewel Ready to Wear, is verfilm gedurende ‘n Paryse mode-week met werklike ontwerpers en modelle (Claudia Schiffer kan eweneens tersluiks opgemerk word). Selfs Cher verskyn in 'n kameevertoning.

Linda Hunt, Tracey Ullman, Danny Aiello, Sally Kellerman, Kim Basinger, 1994 © Miramax

Anouk Aimée, Marcello Mastroianni, Sophia Loren, Kim Basinger, Stephen Rea, Lauren Bacall, Julia Roberts, Tim Robbins, Lili Taylor en Sally Kellerman lewer puik ensemble-spel in ‘n film wat al as ‘n komedie, satire en klug beskryf is.

Die resepsie van die film was nie deurgaans positief nie, tog het dit die gesogte Golden Globe in 1995 verower (Robert Altman fails to impress followers of fashion/ fashion archive, 15 Dec 1994 | Fashion | The Gu. Besoek 17 Oktober 2018).

Suzy Menkes reageer negatief met die volgende slotsin:

But in all the fun and frolics, the real emotion of fashion, the drama of creation, the orgasms of excitement, even the visual energy, seem to have hit the cutting room floor.

Sy besluit:

For fashion folks, the film just didn’t come off - either as an extended skit, or as a bitchy or brutal dissection of the industry.

Met elke herbesoek en herkyk, is hierdie kyker egter al hoe meer onder die indruk van die briljantheid van hierdie film wat Menkes nie behaag nie.

II

Marcello Mastroianni, Sophia Loren, 1994 © Miramax

Dit is egter so dat Altman in hierdie film 'n paar kopknikke maak onder ander na Yesterday, Today and Tomorrow (Ieri, oggi, domani) van Vittorio de Sica se film van 1963 waar Sophia Loren en Marcello Mastroianni in 'n liefdesverbintenis staan. Adelina van Naples verkoop sigarette op die swart mark - in Altman se film (in die bella stanza) wil sy nie rook nie. In die afdeling Anna van Milano word Loren aangetrek deur Dior en dis immers waarop Altman sinspeel in sy film, te wete die impak van modes en modehuise.

Ook die striptease in Altman se Prêt-à-Porter verwys na die afdeling Mara in Rome.

III

In Prêt-à-Porter  begin Marcello Mastroianni as Sergei/Sergio wat uit Rusland aankom in Parys met 'n simpel das en ontmoet word deur Jean-Pierre Cassel as Olivier de la Fontaine (wat verstik aan 'n hamtoebroodjie). Sergio pers De La Fontaine af (die sameroeper van die groot kleure-tentoonstelling wat uitloop op naaktheid as die enigste antwoord) wat getroud is met Isabella (Sophia Loren), voormalige vrou van Sergio. Is Olivier, die gehate man, vermoor of nie? Hy was betrokke by Simone Lowenthal.

Anouk Aimée as Simone Lowenthal aktiveer weer Fellini se Otto e mezzo (8 1/2) ook uit 1963.

Julia Roberts as Anne Eisenhower en Tim Robbins as Joe Flynn word per ongeluk lovers, omdat hulle genoop word om 'n kamer te deel. (Dit neem ons weer na Altman se The Player van 1992) waar Robbins aan die stuur staan van 'n Hollywood-produksie en die soektog na 'n moordenaar.

Wanneer Tim Robbins in geleende klere staan (sy tas is immers deur Sergei gegaps), vra hy vir Julia Roberts hoe hy lyk.

Sy antwoord: Prêt-à-Porter.

Rossy de Palma as Pilar neem ons weer na Almodóvar se films waarin die absurde hoogty vier.

Daar word dikwels in die film op hondebollie getrap wat die absurdisme verder voer.

IV

Aan die slot is dit La vie en rose van Grace Jones wat alles netjies saamvat:

Des yeux qui font baisser les miens
Un rire qui se perd sur sa bouche
Voilà le portrait sans retouche
De l'homme auquel j'appartiens
Quand il me prend dans ses bras
Il me parle tout bas
je vois la vie en rose
Il me dit des mots d'amour
des mots de tous le jours
Et ça me fait quelque chose
Il est entré dans mon coeur
Une part de bonheur
Dont je connais la cause.

'n Briljante mélange van style en intertekste.

© Joan Hambidge






Sunday, October 21, 2018

Resensie | Ingrid Winterbach - Die troebel tyd (2018)

Ingrid Winterbach - Die troebel tyd. Human & Rousseau, 2108. ISBN 978 0 7981 77 66 5

Resensent: Joan Hambidge

Winterbach het die Groot romanwedstryd in 2018 gewen met Die troebel tyd. Hierdie roman neem sy plek in langs die lang galery van akademiese romans: Mary McCarthy se The Grove’s of Academe (1952); Saul Bellow se The Dean’s December (1982); Philip Roth se The Human Stain (2000); en natuurlik David Lodge se parodiese romans oor die akademie. 
In ons tydsgewrig beleef die akademie ‘n tyd van onrus en politieke verandering. En politieke korrektheid. Maar al hierdie veranderinge resoneer met die studenteopstande van 1968 in Parys waar groot intellektuele hul merk gemaak het in die sosiologie, linguistiek, literêre teorie en psigoanalise. In hierdie roman onder andere opgemerk hoe akademici hulle wêreldjies en insigte verdedig.

In die radioprogram U eie keuse luister die hoofkarater na die Akademiese Fees Ouverture, ofskoon die roman buite die grense van die konvensionele akademiese roman beweeg.

Magrieta Prinsloo, 'n soöloog, beleef ‘n krisis. Sy beledig haar departmentshoof en raak vervreem van haar kollegas. Sy aanvaar ‘n pos by die Buro vir Voortgesette Onderrig. (In laasgenoemde moet die leser dus alreeds iets satiries vermoed. Studente word aanlyn onderrig.) Die snydende opmerkings oor die akademie, oor taal, oor Afrikaanse musiek is uiters belangrik. Net soos haar herinneringe aan haar rebelse jeug, haar moeder wat haar met stilte straf; haar vader, die biologieonderwyser en amateurfotograaf, by wie sy leer om stip na die natuur te kyk. Daar word na walvisse en erdwurms gekyk wat simboliese betekenis het vir die roman. Jona was immers in die walvis; Jung en Harold Bloom het hieroor geskryf. J. Hillis Miller gebruik die erdwurm as 'n troop vir tekste wat nuwe, ondergrondse lewens kan vind.

Die leser vind bekende stylgrepe van Winterbach in hierdie roman: die gebruik van boerename; die blik op die absurde; die oog vir die litteken of afwykende; die meegevoel met die lot van die ontheemdes; ewolusie; moderne wetenskap; kunsmatige intelligensie; kwarks; ingebedde intertekste soos William Blake, Benjamin Britten, Beckett, graffiti met boodskappe ('n tersluikse spel met Thomas Pynchon se The Crying of Lot 49 van 1966), Moritz Rugendas, die kunstenaar en etnograaf oor wie César Aira's in 2000 'n roman geskryf het An Episode in the Life of a Landscape Painter, Von Humboldt,  Houellebecq, Pascal, Quignard, Sjiva, Kali, ensoaan.

Die boek is ook 'n satire van speurverhale en soeke na oplossings. (Kyk na die bom in 'n hotel.) Oor ongeleefde lewens. Potsdam het aan Cambridge studeer, maar sy belowende akademiese loopbaan onderbreek. (Die redes word later in die roman onthul.)

In daardie beroemde film Magnolia (1999) van Paul Thomas Anderson, word die rol van toeval ondersoek en hoe mense se lotgevalle met mekaar verweef word. Soms snaaks; soms pynlik. Winterbach doen dit ook: ‘n karakter word onder meer gesien as ‘n dubbelganger vir Billy Bob Thornton in die televisiereeks Fargo. Noah Hawley is die hoofskrywer vir die reeks gebaseer op die film van die Coen-broers uit 1996. Dubbelgangers is eweneens ‘n belangrike kode in hierdie teks en karakters verwys na figurante uit vorige romans. 'n Ander karakter lyk soos 'n Nana Mouskouri gone wrong. Of op Björk. Potsdam is 'n Joodse teenspeler, net soos Mogoerane dit is. Haar man Willem probeer haar uitbarstings hanteer, want haar depressie-pille faal haar. Die naamlose vrou vergestalt haar verdriet. Bestaan sy of is sy 'n blote opgeefsel uit die fantasie van Magrieta? Die toevalselement is iets wat hierdie roman ondersoek (154) en die Vereniging vir die Bewaring van Walvisse en die Genootskap van die Vriende van die Walvis is 'n satiriese dwarsklap!

Droefheid, weemoed, melancholie is die grys draad in hierdie roman wat Julia Kristeva se Black Sun: Depression and Melancholia (1992) aktiveer. Vroulike depressie is kannibalisties, aldus Kristeva en gaan altyd gepaard met ‘n verlies aan identiteit. Magrieta het immers van beroep verander en in haar werk by die Buro ontmoet sy “agente". Haar depressie word in sterk en woedende passasies beskryf in haar verhouding met haar moeder en rebelsheid as aweregse kind.

Die beskrywings van 'n walviskarkas en die simboliek is kragtige prosa. Verlatenheid (die Engelse woord abandonment verwoord dit beter) en stilte word in alles verweef.

Dis ‘n moderne  quest-roman wat praat met The Adventures of Augie March (1953) daardie unieke pikareske roman, geskryf deur die onbesonge meester Saul Bellow.

Daar is ook 'n selfgesprek met Klaaglied vir Koos (1984) en my gunstelingroman Die aanspraak van lewende wesens (2012). Skulpe aktiveer weer Die boek van toeval en toeverlaat (2006).

Sinne sit vol poësie: "Die skedel is haar banier, die dood se oppermag haar wapenskild."

Don de Lillo se Underworld (1997) is eweneens ter sake.

Die dubbelganger-aard is die belangrikste kode: ágter alles skuil daar iets anders.

Die verteller lewer soms kommentaar op die karakter wat narratoloë ook sal besighou: van personaal na ouktoriaal. Laasgenoemde sort verteller lewer dan ook kommentaar op Magrieta se sieninge.

Soos die slot met die godin, Kali wat aansluit by die begin. 

In hierdie uitstekende, weemoedige en pynlike roman draai die duiwels (en die walvisse) onder rond wat onse letterkundige agente moet naspeur; ook oor die kwessie van die apokalips-fatigue.

'n Boek van ontstemmenis wat Winterbach-lesers sal bekoor.

(Hierdie resensie word geplaas met vriendelike vergunning van Beeld)

Saturday, October 20, 2018

Interview | Joan Hambidge talks to Stephen Symons (2018)

1. The title Landscapes of Light and Loss, your second volume of poetry published by the Dryad Press reminds me of Milan Kundera's novel The Book of Laughter and Forgetting and the incessant interplay between opposites / contradictions. The paradoxical nature of poetry grief, frailty, loss reverberate in strong poems. 

How do you write about loss? Uncertainty?

In some instances the poems do oscillate between seemingly contradictory themes. 

I say seemingly, because if for example you’re writing about happiness, a pinch of grief allows one to destabilise the poem in an interesting manner, particularly if a poem feels too comfortable. In this way, I think the poem can offer challenges to both the poet and the reader. As human beings we cannot ignore those contradictory relationships, specifically in instances where the human world manages to infiltrate the natural world, which is often the case in my work.

2. You use concrete metaphors and similes. I was taught by my erstwhile mentor D.J. Opperman that poetry should steer away from the abstract or philosophical. Do you agree? Comment.


over the green gossip
of sunbirds and white eyes

*

A body never knows its destination,
a heart is more memory than muscle —
pulling at cantankerous drawers
bulging with photos that were never taken.

*

Night is a destination dipped in cobalt.

If you mean direct metaphorical references to the natural world, then yes my poems rely heavily on the concrete world. There’s undoubtedly a form of concreteness to my use of metaphors and similes. 

The Swedish poet Tomas Tranströmer, employed so-called concrete metaphors when  referencing the real world, but what I think makes Tranströmer’s use of metaphors so compelling is the manner in which he “defamiliarises” the world through his choice of new metaphorical connections. This is what I attempt to achieve in my work. For example, here’s a line from a Tranströmer poem that illustrates that sense of defamiliarisation, which I’m drawn to as a writer.

The moths settle on the window pane,
small pale telegrams from the world.


There’s also the work of the Czech poet, Miroslav Holub (1923 - 1998) where science and poetry enjoy an "uneasy relationship" and very contradictory alliance. These  uneasy associations  appeal to me on many levels.

3. Please comment on your use of form.

Outside, night runs,
pulsing,  flowing,   femoral,  silent,
   beyond us—
       bleeding out.

I’m trained as a graphic designer, so in some respects I’m a visual person first. For me, the visual shape a poem assumes on paper is critical to the creative process. 

I think the physical structure of a poem affects so much of the nature of the poem, be it the way it’s read, by both the reader and the poet. For me at least, the choice of typeface and leading (that’s the line-spacing for non-designers), the manner in which one employs white space, indents, tabs and line breaks allows a poem to enter a different, and distinctly more visual environment. I believe, as a poet, one can also offer challenges to a reader by means of experimenting with form, but not to a point where it becomes a crutch or cliché. Ultimately, I think the poem has a way of persuading its formal outcome.   

Charles Olson’s notion of Projective verse and units of breath have been very influential, including William Carlos Williams and Robert Creeley’s notion that “form is never more than an extension of content”, and here I’m indebted to Kelwyn Sole, my mentor, for exposing me to a number of poets, for whom visual form, or a poem’s physical structure is of great importance.

4. You dedicate a poem to Yehuda Amichai. Are you influenced by his poems on children?

I would add it’s not only Amichai’s poems about children, but his entire oeuvre that has had a tremendous influence on my writing. Amichai remains one of the most mercurial of my favourite poets. 

He’s like a quantum particle – the instant you try to pin him down he eludes you. He’s accessible, but there’s a multi-layeredness to his work, and beyond his poetic persona he remains a contradiction on so many levels. Amichai was a soldier, teacher, poet and parent. During World War II he served in the British army, but he later fought the British as a guerrilla prior to the formation of Israel. He also was involved in the Arab-Israeli conflicts of 1956 and 1973, and taught for several years at secondary schools. 

Many have tried to claim and position Amichai, but the genius of his poetry always allows his work to transcend labels. He’s one of the poets I always travel with.

5. You write you "stole" a title from a poem? 

The phrase the conferences of birds is borrowed from the title of The Conference of the Birds (1177) by Persian poet Farid ud-Din Attar. Is this thievery or intertextuality? Can a poet write without referring to other poets, for instance Blake or the implied references to Wallace Stevens?

I think if you read widely you cannot avoid the work of other writers permeating your work, and sometimes it’s successful and other times it can be dangerous. I do think on one level it’s simply unavoidable. 

Like Picasso said, “Talent borrows, genius steal”, but that was more than likely Picasso’s ego talking. As far as the Attar phrase goes, I was always drawn to the title of his book, The Conference of the Birds, and employing it as a collective noun in the poem at that juncture just seemed to work. You could call it intertextuality, but I’m loathe to go that far…

6. How do you experience the English South African poetry scene? For instance, the few reviews, the lack of intellectual debates or polemics  or is poetry finally the ultimate intellectual debate?

I would say given the nature of our largely divided and insular history, by means of race, culture and language I don’t think there’s a singular type of South African poetry. English poetry is, I think, even further subdivided. 

It’s a strange landscape. Polemics, if you could call it that, sometimes verges on the prescriptive, and at other times seems rather conservative. 

Kelwyn Sole speaks of “An ambience of insecurity and instability” within SA Poetry which points to that sense of insularity. 

I try as a writer, to simply get on with the act of writing, but one does certainly feel the presence of a sense of insularity in English poetry.

7. In "The Physiology of Fear" you reflect on the violence (and paranoia) of our society  and the uncertainty of the future. Comment.

I can only speak for myself, but I do get the impression that post post-apartheid South African society has become increasingly wary and polarised on many levels. 

The threat of violence, whether in the bedroom, suburbia, the township or on a farm is pervasive and “The Physiology of Fear” grapples with that sense of paranoia that has become part of our national psyche.

8. In a letter to Amichai Paul Celan writes: “What really belongs to you in your poems comes through with the most convincing, most conspicuous force. You are the poem you write, the poem you write is ... you yourself.  Right away I loaned the English selection of your work to my friend André du Bouchet, who writes poems as well, and to my great joy what had struck me came through to him too. Now this book is going round to other contributors and editors of the magazine L'Ephemere (I'm also among them). We'd be delighted to bring out a book of yours in French translation”. (Letter to Amichai, 7 November 1969  Are your poems autobiographical or not?)  

I think all poetry is autobiographical and political to some degree. 

We can only really write from what we know, but in the same breath I sometimes, as all writers do, incorporate imagined content into my poems.

I would say that the majority of my poems have their origins in the real world but they inevitably journey elsewhere – and sometimes it works, and at other times it fails miserably.

9. What is the "meaning" of the lovely cover?

Firstly, the cover photograph was taken by Patrick Ryan a well-known photographer and life-long friend. The cover photograph was chosen from part of a series of coastal scenes, and this particular image of a lonely beacon on a rocky outcrop, set against pounding surf, seemed to dovetail perfectly with the title of my book. 

The desaturated colour and shallow depth of field lent itself to my notion of landscape in my book. Patrick’s photograph alludes to a “de-peopled” landscape, a natural space that has been emptied of people, but still bears the traces of human intervention, so it seemed to be an ideal choice.


An act of forgetfulness

Last night I left the TV on
and on reaching morning
it was playing music videos
that broke like small waves
over the green gossip
of sunbirds and white eyes


dream songs
still foamed by sleep

half-remembered tides

from a long-remembered love
that required an act of forgetfulness
to be heard once more.


(Two poems by Stephen Symons – Type/Cast)