Tuesday, June 2, 2020

Reisrubriek | Die Covid-19 Catch-22 | 2020


Vrydag, 29 Mei 2020

Die inperkingregulasies word verander. Vandag so. More sus. Gelukkig mag ons faktotum terugkeer werk toe en kom skoon maak.

Die dak mag reggemaak word en die geute word na 1 Junie vervang, Deo Volente.

Die inperkingsreëls verander voortdurend op die merry-go-round van onsekerheid. As roker vind ek haar edele dr. Zuma se optrede met betrekking tot sigarette onaanvaarbaar. Ek het wel rookgoed in die vorm van tabak, maar dit is ‘n bewese feit dat mense wat aan stres ly en nie kan rook nie, angsaanvalle kry. Boonop word jy siek as jy skielik ophou rook – aldus my Moeslem-mondhigiënis.

Drank-aankope gaan ook glo na 1 Junie beperk word. Weer streng regulasies van hoeveel jy mag aankoop. Ons weet almal hoé ingewikkeld en prekêr die balanseertoerjie tussen die ekonomie en gesondheid is, maar die belaglike regulasies maak nie sin nie. Alkoholverbod. Kerke mag oop, maar restaurante nie?

Ons gee toe dis ‘n moeilike tyd vir almal, maar die drakoniese wette het in hierdie tyd verdere (en onnodige) spanning geskep. Die beste een is egter die klere-regulasies van minister Patel.

Maar dit skep darem humor. Dr. Zuma met sigarette in haar weave. Grappe rondom maskers (soos die masker beskerm jou teen ‘n drankasem) en frustrasies. Humor is immers altyd die finale uitweg tot oorlewing.

Nou ja: Twak en Patel is die wet van Transvaal.

*

So ervaar Philip French Fellini se Casanova met die DVD-heruitreiking in 2010:
The semi-coherent, death-obsessed narrative reeks of self-disgust and has the clammy atmosphere of an undertaker’s embalming room. Made entirely on fabulous Cinecittà sets, it’s superbly photographed and magnificently staged and Sutherland (who hated the experience) is a compelling presence (Philip French's Classic DVD | Film | The Guardian. Besoek 30 Mei 2020).
Hiermee word daar verskil, omdat ek die film nou weer bekyk – vir die tweede keer binne twee dae. Die kritiek was indertyd snedig toe die film verskyn het. Fellini self het bely dat hy geen simpatie met Casanova as figuur gehad het nie en eers tydens die verfilming versag het teenoor sy subjek.

Om te dink dat Robert Redford en Jack Nicholson oorweeg is vir hierdie rol.

Die mores van die tyd word uiters subtiel ondersoek. Die digter en letterkundige figuur Casanova se peregrinasieverhaal word in high camp vertel. Sutherland se neus is die ene prostese en die film se fokus op getekende vaginas vind ons later terug met ‘n intertekstuele knipoog in Pedro Almodóvar se Talk to her (2002).

In hierdie film red ‘n verkragting ‘n jong meisie uit ‘n komatose staat en Almodóvar laat jou nadink oor reg en verkeerd. As sy nie verkrag was nie, sou sy nie herstel het nie. Vir die kyker ‘n skokkende opsie. In hierdie aangrypende rolprent – wat handel oor ‘n jong, effens-vertraagde man se obsessie met ‘n pragtige meisie – gebruik hy ‘n wit-en-swart-film om die vrees vir penetrasie te openbaar. Die jong man gaan ‘n donker grot binne.

Die vrees vir vroulike seksuele krag word so verbeeld. Federico en Pedro kyk dikwels na die vertraagde mens se lot.


Saterdag, 30 Mei 2020

Ondertussen vergelyk ons Elia Kazan se produksie van A street car named desire met die nuwe een met Gillian Anderson (Gillian Anderson - A Streetcar Named Desire (Not About Angels) - YouTube. Besoek 30 Mei 2020).

Wanneer ‘n mens dit as geheel beskou, is dit ‘n kragtige produksie met moderne musiek en Anderson wat waansinnig én provokatief is. Tuimelend. Oop met deure wat toemaak. Die Australies-gebore Benedict Andrews teenoor Elia Kazan, die Grieks-Amerikaanse regisseur oor wie Susan Sontag so insigryk skryf in Against Interpretation.

Kwessie van smaak. Persoonlik verkies ek die sober, treurige interpretasie van Vivien Leigh as Blanche. ‘n Persoon vasgestrik in haar leuens en waansin. Miskien speel Anderson se gevaarlike persona te veel in op háár interpretasie? Ons weet immers hoe sy o.a in The Fall en in haar lewe grense altyd uitdaag.

Blanche DuBois

Ek moes altyd genadebrood
eet, in die Flamingo-hotel
minnaars teenskunnig onthaal,
toe ek Belle Rève verloor.
Op soek na ‘n holte vir my voet
met vele vereboas,
vertrek ek na Stella,
my swangersus
in New Orleans.
Genagmerrie ek
oor ‘n lewe tus-
sen grense,
tussen tye:
ek onthou daardie skoot
in die donker nag
toe…
Ek is Blanche, Blanche DuBois,
‘n lenteboord,
ek is die Dame van die Kamelias,
ek is, ek is…

Altyd voor
altyd voor
spieëls
staan Blanche DuBois,
altyd weg van lig
van lig
‘n vlermuis
gevang
nes die soekligte
van waarheid
op haar skyn…

Die brutale Kowalski
ek walg van sy
lyf en reuk
in die Elisiese
velde
tussen illusie
en ‘n gekraakte spieël:

in ‘n donkernag ver-
geet sy die pinnommer
van Vodamail,
skakel in die nag
‘n vergete nommer,
ontdek ‘n vreemde selfoon
in haar sak ná ’n nag
soekend soekend na ‘n Blanche duBois
op ‘n Streetcar named desire…

Vivien Leigh en Cate Blanchett
word één met Blanche:
“…I’ve always depended
on the kindness of strangers…”.
Droewe, melancholiese Blanche,
alkoholis en self-bedrieër,
met hierdie vers
verlos ek jou
van eensaamheid
en waansin:
nou speel ek vrolike
Weense walse
net vir jou net vir jou
word één met jou
soos ‘n gerekende aktrise
dansend dansend
wég van verguising
en verkragting.

(Matriks: 2015). 

*

Nights of Cabiria is in 1957 uitgereik en Truffaut beskou dit in daardie tyd as Fellini se beste film. ‘n Wonderlike film – beslis nie sy beste nie – wat die storie vertel van ‘n prostituut op soek na ware liefde. Dit begin waar sy deur ‘n swendelaar besteel word en in die rivier gestamp word. Sy word van verdrinking gered deur jongelinge wat keer dat sy deur die damsuiweraar ingetrek word. Sy is egter ondankbaar vir hierdie reddingspoging en keer woedend terug na haar huisie waar sy veg met die ander dames van die nag. Giulietta Masina, Fellini se vrou, is oortuigend in die rol. Eers word sy deur ‘n filmster opgetel, ene Alberto Lazzari, en ‘n danstoneel in ‘n nagklub is verruklik – omdat dit so verkeerd is in die neus-in-die-lug-plek. Sy vriendin keer terug in die nag en so word haar drome verydel om met hom te slaap.

Sy word by ‘n vertoning deur ‘n towenaar gehiptoniseer en deur die gehoor uitgelag.

Haar droom is om ‘n man te vind met wie sy haar lewe kan deel. Ene Oscar wag haar buite in, belieg en beduisel haar. Sy verkoop haar huis, haal al haar geld uit die bank en word deur hom verneuk. Net soos aan die begin waar die minnaar haar in die water gestamp het, probeer Oscar haar oor ‘n afgrond stamp. Sy verloor hom en haar geld. Tog eindig die film positief met jongelinge wat om haar dans.

*

Pasolini het gehelp om die dialoog te skryf en in ‘n wonderlike onderhoud met die vervaardiger Dino de Laurentiis vertel hy hoe hy ‘n lang stuk uit die film gesny het, omdat dit die storiegang vertraag het. Dit word vertel deur Dino in Italjaanse Engels. Ja, hy het dit gesteel (maar Fellini het geweet hoekom) en later het Fellini die stuk teruggebedel en weer in films gesit vir ‘n geleerde gehoor.

Daar word na die film as ugly realism verwys, maar dit is bekoorlik en aangrypend. Dit is ook herhaaldelik bekroon. Een van Federico Fellini se egte, menslike en pynlike films.


Sondag, 31 Mei 2020

Amptelik is ons nou amper klaar met grendeltyd. Onse President bely hy moes eerder gesê het dat hy ook teen die boikot van sigarette op Vlak 4 was.

Too little too late. Ondertussen heers daar verwarring oor skooltoegaan, al dan nie.

Die middag ry ek Kampsbaai toe en kyk na die see. Mense stap buite met maskers. Maar ten minste is ek al nader aan die see ... binnekort sal ek gaan swem.

Saigon, ‘n puik Oosterse restaurant maak vir my osstert. Ek gaan haal dit af. Ontsettend duur en restaurante sal bepaald pryse moet verlaag oorlewing ontwille.

By ‘n ander kontakpunt kry ek rooi wyn. Genugtig. Osstert sonder regte rooi wyn?

More word daar wyn afgelewer. Spierlandgoed.

*

Sondagaand kyk ek na die onderhoude gevoer met verskeie rolspelers met Nights of Cabiria. Assistente en mense wat agter die skerms gewerk het en altyd onsigbaar is. Dit het weke geneem om die religieuse prosessie te verfilm. Dit het gebots met ‘n werklike besoek van mense op so ‘n bedetog wat chaos veroorsaak het.

Dominique Delouche, ‘n persoonlike assistent van Fellini, was werksaam aan hierdie projek. Die uitknip van die man met ‘n sak wat kos aan die armes uitdeel, was gewoon omdat die film té lank sou wees. Dit het niks te make gehad met sensuur van die kerk nie. Hoekom sou die Katolieke kerk negatief reageer op so ‘n suiwer daad?

Hy wys op die kil ontvangs van La strada en hoe hy by Cannes vir Fellini meegedeel het hoe aangrypend-goed die rolprent is. Hy word toe sy assistent. Hy vertel van die dispuut tussen Visconti en Fellini – wat agterna beskou onnodig was. Beide is immers in eie reg fantastiese filmmakers.


Otto e mezzo
La dolce vita
City of women
Roma
Amarcord
Casanova
I Vitelloni
I am a born liar

Almal in my besit wat ek nou stadig weer kan besoek. Die vreugde van tyd wat stadig beweeg.

*

Kyk weer na die Ou-Testament – die versugting om by die beloofde land uit te kom word telkemale opgeteken. Vanuit verskillende hoeke. Toe genoem Kanaän.

© Joan Hambidge

Monday, June 1, 2020

Reisrubriek | 'n Serp om my nek | 2020


Woensdag, 27 Mei 2020 | ‘n Stopsel twak van my

Francoise Hardy sing vanoggend op FMR. ‘n Stuk heerlike nostalgie. Orals duik Frank Sinatra ook op. Selfs in winkelsentrums.

*

Volgens ‘n psigiater en kundige Jungiaan, is die virus se ongelooflike vernuf om te transformeer én spore dood te vee, ‘n bewys dat dit nie in ‘n laboratorium gemaak is nie. Altyd op pad met ‘n nuwe inkarnasie. Altyd almal een voor.

‘n Laboratorium-produk sou nie so vernuftig kon wees nie.

*

Rook nou regte twak. Die heerlike reuk van die tabak neem my terug na my jeug. My buurman draai vir my zolletjies. Zumatjies? 

So op die maat van Saai die waatlemoen.

Die aande is besonder koud en twee duvets en ‘n pelsagtige kombers nie genoeg nie. Laatnag haal ek ‘n ou piekniekkombers uit die kas. Slaap met ‘n serp om my nek. Pragtige foto’s van sneeu op die berge in Ceres is bekoorlik mooi.

Ek haat binnehuise verhitting: maak ‘n mens net siek. Jou liggaam, meen die uwe, moet self die temperatuur reguleer. In die koudste winter in menseheugenis in New Haven het die binnehuise temperatuur die vensters toegewasem. Die verskil tussen hittig binne en koud buite het siek gemaak.

Koue praat met my. In daardie koue winter van 1984 in New Haven het Hartskrif gebeur. En nou met die virus is ‘n winterreis na Rusland gefnuik.

*

Federico Fellini se Il Vetollini / The Bullocks (1953) is my aandvermaak.

Dit vertel die verhaal van vyf jong mans in ‘n dorpie en hoe hulle die sosiale mores van die tyd ervaar. Die patriarg regeer, die moeder pers af met kos en oordrewe emosies en die kinders bly op amper-dertig nog by die ouers.

Die film begin met die kroning van Mejuffrou Meermin. ‘n Heerlike feestelikheid - behalwe dat sy flou val en swanger is. ‘n Storm voorspel die afloop.

Fausto wil die pad vat, maar hy word deur sy vader ingeboelie in ‘n moet-troue. Die probleem is egter dat hy ‘n blinkoog is wat aanlê by sy baas se vrou. Daar is ‘n karnaval waar die norme uitgedaag word en hy flirteer selfs met die baas se vrou. (Bakhtin se idee van die karnavaleske signifieer die grense wat uitgedaag sal word.)

Alberto (in drag) daag stormdronk by die huis op en is onsteld oor sy suster, Olga se verhouding met ‘n getroude man. Die film analiseer die mores van die tyd en die invloed van die kerk in die klein dorpie.

Fausto speel ook later voetjie-voetjie in ‘n filmhuis, terwyl sy vrou neffens hom blinkoog sit.

Die baas nooi hom vir ‘n drankie een aand na werk en konfronteer hom met sy grensoorskrydende gedrag in die winkel wat kuns- en religieuse objekte verkoop. Hy word summier ontslaan, maar sy vriend, Moraldo voel dit was onregverdig.

Hulle steel ‘n engel uit die winkel en maak hulleself wys dit is geregverdig. Dis immers wat die baas hom skuld. Hulle probeer dit verkoop aan ‘n klooster, maar die monnik sien regdeur hulle. Hulle gee die engel vir ‘n malman (wat hulle gehelp het om die kunsobjek op ‘n waentjie te vervoer) en hy aanbid voor die engel.

Die patriarg is woedend oor nog ‘n oortreding, maar met ‘n geliegery word die vrede herstel. By ‘n teateraand – waar Leopaldi, die skrywer – goedkeuring vir sy teks wil hê by die ou akteur, wat dit goed vind, dans die poppe weer wanneer Fausto met ‘n aktrise bed toe gaan. Die ou akteur probeer Leopaldi verlei en na sy ondeugsame optrede is Fausto in die moeilikheid.

Sandra verdwyn met die kind uit ontsteltenis oor Fausto se verraad en wanneer sy gevind word by haar skoonpa se huis, word Fausto gebliksem met ‘n belt deur sy pa.

Een van die kalfies verlaat die dorp per trein. Sy vriende bly agter – slapend in hul beddens.

Hy is aan die woord as die voice over. Dalk Fellini self?

In hierdie film sien ‘n mens reeds die temas wat Fellini later sou aansny: die karnaval, die soeke na sin, liefdesontrouheid, die impak van die kerk en mores, die gesin wat die kind beheer.

En hoe ‘n mens nooit die plek van jou jeug verlaat nie.


Donderdag, 28 Mei 2020

Bibberkoud. Sneeu in Ceres. Tweeuur in die oggend begin ek met ‘n nuwe roman: Keerweer. ’n Projek om die gedagtes te orden en melancholie af te weer.

Die strate is omineus stil. Die ligte is aan en net my koffiemasjien is wakker met klein smakgeluidjies.

Ek maak roosterbrood. Die masjien is laas in my vorige lewe laas gebruik, maar is flink op sy pos. Is daar iets lekkerder as roosterbrood met Marmite, botter en vars tamatie?

Vyfuur is dit bedtoegaantyd. Ek rook een van my zumatjies. Die reuk is so vars; anders as sigarette met chemiese stowwe.

As ‘n hele wêreld vir Marcel Proust kon oopgaan in À la recherche du temps perdu met ‘n Madeleine-koekie, is dit vir my so met tabak. Aliwal-Noord, Standerton – boere wat pyp rook op die stoep.

*

Ons Franse woord vir die dag is dan: perdu.

*

Vandag bly ek binne. Ysig. Snerpend. My buurvrou los pannekoek voor die deur.

Casanova van Federico Fellini is aan die beurt.

‘n Aanskoulike film. Bykans soos ‘n opera waar elke vinjet iets be-teken. Vroue wat sit en skinder en hulle koppe draai na mekaar. Casanova (Donald Sutherland) is kamp en over the top. Fellini het die film gebaseer op die dagboek van die 18e-eeuse avonturier en skrywer. Hierdie 1976 film is bekroon vir die beste kostuums deur Danilo Donati. In die dokumentêr oor Fellini het Sutherland openlik bely hoe moeilik Fellini was. Daar was geen regie nie; die teks is al om die hawerklap verander en hy moes dialoog binne enkele minute leer.

Die film skop af in Venesië in die 18e eeu. Daar is ‘n karnaval en ‘n poging om ‘n reuse boegbeeld uit die water te red, misluk. Dit word as ‘n slegte voorteken te sien. (Fellini begin telkens sy films met so ‘n voorteken of prospeksie: in Il Vetollini is daar ‘n storm wat ellende voorspel; hierdie bad omen is belangrik, omdat Casanova later beskuldig word van ‘n belangstelling in swart magie.)

Hy het op ‘n eiland seks met ‘n vrou wat haar voordoen as ‘n non, terwyl haar geliefde, ‘n ryk man, ‘n voyeur is. Casanova is bewus hiervan. Die man loer deur die oog van ‘n vis wat hang teen die muur.

Hy word tronk toe gestuur weens dié oortreding, maar ook weens sy belangstelling in die onbekende kennis – alchemie o.a. – van die tyd. In die tronk dink hy na oor al sy verskillende verhoudings. Hy ontsnap uit die tronk, reis na Parys en hier probeer hy Madame d’Urfé se siel transformeer na dié van ‘n man; uiteraard in die teenwoordigheid van ‘n jong vrou vir sy eie plesier. Sy versoek hierdie transformasie omdat vroue in die tyd volgens die kerk nie ‘n siel had nie en dus nie die ewige lewe sou kon binnegaan nie.

In Londen word hy deur twee vroue beroof en Casanova probeer selfmoord pleeg deur in die Teems te spring. Hier word hy gered deur ‘n visioen (tipies Fellini) met dwerge en ‘n reuse vrou. Hierna vertrek hy na Rome waar hy ‘n dekadente party van Lord Talou bywoon. Hy wen dan die uitdaging vir hoeveel orgasmes hy in een uur kan bereik. Tot groot bewondering van almal. In Switserland raak hy verlief op ‘n alchemis se dogter, ene Isabella. Daar is ‘n orgie en hierna vertrek hy na Dresden waar hy kortstondig sy vervreemde moeder sien.

In Württemberg ontmoet hy die meganiese pop Rosalba. Hy gaan uiteindelik met haar bed toe – waarskynlik ‘n beeld van sy uitbranding en die dood van sy libido.

Die ou Casanova word verneder en in die kasteel in Dux word sy portret vernietig en besmeer met uitskot. In die slottoneel droom hy dat hy terug is in Venesië en die spoke van sy verlore geliefdes teister hom. In die slottoneel dans hy met die pop.
*
Die film het duidelik ‘n Fellini-aanslag: droom en werklikheid; gefnuikte seksuele begeerte; die gemeenskap as ‘n demper; die karnaval.

Donald Sutherland word Casanova. Sy wenkbroue is afgeskeer en swart wenkbroue word geteken na bo. Sy hare is teruggeskeer sodat sy hoë voorkop hom omineus laat lyk.

Hierdie Kanadese akteur (opgelei in Brittanje) wat veral in Don’t look now (1973) met Julie Christie my oortuig het van sy erns as akteur – veral met die naaktonele. Maar moenie vergeet van Klute – met Jane Fonda –, A dry white season, JFK. Hy is bekend vir sy uitgesproke anti-oorlog-standpunte en ‘n verhouding met Jane Fonda (kortstondig).

‘n Mens kan selde hoor wat hy sê. Maar sy liggaamstaal en spel met sy oë vertel altyd meer as genoeg.

*

Aardklop is ook gekanselleer. ‘n Mens het oneindige deernis met die akteurs se ellende. Hulle behoef ‘n gehoor; skrywers kan alleen voortdreun. Net met ‘n potlood en papier. 


© Joan Hambidge

Wednesday, May 27, 2020

Reisrubriek | ‘n Trem genaamd Begeerte | 2020


Sondag, 24 Mei 2020

Sondag bekyk ek die landskap en ry om die Corniche. My roete: Tamboerskloof – Groenpunt – Seepunt – Clifton – Kampsbaai – Tamboerskloof.

Ek dink aan ‘n reël wat deur my kop draai:

Orals waar ek my voete sit, is water; woorde uit Veelhoek (1962) die digdebuut van die digter Barnard Gilliland (1938 – 1962).

*

Benedict Andrews se produksie van Tennessee Williams se A streetcar named desire kan lewendig gestroom word. Gillian Anderson. Ben Foster. Die produksie van Elia Kazan met die Marlon Brando en Vivien Leigh is in my besit en bly ‘n kragtoer. Ek het ‘n broertjie dood aan her-produksies, maar hierdie nuwe een word gedra deur twee manjifieke akteurs: die gevaarlike Gillian Anderson teenoor die kragtige Ben Foster (A Streetcar Named Desire - National Theatre Live).

So sien die Britse pers dit:

Anderson, best known in the US for the X-Files, is a haunting Blanche, imperious and frail, vicious and injured. She knows the words that will hurt Stanley most, largely because he senses the truth of them, and her flirtation is another way to taunt him. If Foster, who has taken Blanche’s comments about Stanley’s bestiality to heart, lacks the grace and the more obvious sensuality of some interpretations of the character, he inhabits Stanley’s erotic fascination and violent temper without apology or ostentation (A Streetcar Named Desire review – Gillian Anderson haunts in vital staging | Stage | The Guardian. Besoek 24 Mei 2020).

En in New York meen hulle:
Blanche DuBois in A Streetcar Named Desire remains among the most complex female characters in theater – tragically vulnerable and self-deluded on the one hand, coolly manipulative and even wily on the other. But Benedict Andrews’s ferocious new production of Tennessee Williams’ immortal play is the first I’ve seen to make plain that this honey-voiced aggressor can give as good as she gets. So much so, that the defining tussle between Blanche and her nemesis, Stanley Kowalski, elicits conflicting sympathies as seldom before (Gillian Anderson Stars in ‘Streetcar Named Desire’ at Young Vic - The New York Times. Besoek 24 Mei 2020).
*

7nm is ons President aan die woord. Ons mag wel tuis drink, maar steeds nie rook nie. Ons gaan begin werk toe gaan, maar moet eerder van die huis werk, as dit kan.

*

Verander my Whatsapp-profiel: ‘n vliegtuigie, papiermotor uit Kuba, ‘n New Yorkse cab met Russiese poppies van presidente aldaar. 

Besluit self oor die simboliek. En waarom daar geen artefak uit Sjina staan nie.

*
Truffaut se Stolen kisses (uit 1968 / Baisers volés) is ‘n voelgoed-film. Truffaut maak selfs ‘n buiging hier: hy is een van die begrafnisgangers (‘n kopknik na Hitchcock). Hierdie film is semi-outobiografies. ‘n Jong dromer, ontslaan uit die weermag, soek na Ware Liefde. Hy vind die meisie uiteindelik, maar tussendeur is daar wonderlike oomblikke. Hy word ‘n speurder en moet ‘n skoenwinkeleienaar help om uit te vind waarom hy nie liefde kan vind nie en waarom sy personeel hom haat. Dan is die Mevrou op sy spoor en ‘n pragtige, onskuldige verleidingstoneel tussen ‘n ouer vrou en jong man.

Wonderlik hoe hy ‘n brief aan die Mevrou pos. Stempel en ons sien hoe die brief deur die poskantoor ondergronds versend word in buise. En hy leer Engels met die hulp van plate. Ons sien op die TV die studente opstande van 1968. Alles kodes wat die film in die tyd situeer.

Uiteindelik vind hy weer sy meisie. Aan die slot is daar ‘n man wat haar agtervolg en bely dat hy haar liefhet.

Charles Trent se liedjie Que reste-t-il de nos amours? draal deur die film. Le Lys dans la vallée (The Lily in the Valley) van Balzac is ‘n interteks met vele toespelings na ander films van Truffaut soos The 400 Blows.

Die verhouding tussen Antoine Doinel en die violis Christine Darbon is die primêre verhaal. Hy het vir haar vele briewe geskryf – waarskynlik te veel – toe hy in die weermag was. Sy help hom werk soek: eers in ‘n hotel waar hy in onkunde dink hy help mense om betyds ‘n vlug te haal en ontdek te laat dit is die vrou se man (met ‘n speurder) wat haar aan die kaak wil stel. Hierna werk hy in die filmwêreld; ten slotte word hy ‘n speurder. 

Ook die laaste job word verloor en ten slotte word hy ‘n TV-herstelman. Christine haal haar TV opsetlik uitmekaar, en voilà, Antoine is daar. Die uiteinde? ‘n Gesukkel om die TV te herstel, maar hulle liefde gedy weer ná die klein indiskresie met die skoenbaas se vrou. 

Die aanslag is lig. Die toespelings slim. Twee jongelinge stap by ‘n winkel uit met Laurel- en Hardy-maskers.

Is alles net ‘n grap? Die ligte aanslag van die film oor ernstige sake, maak dit sjarmant en onthoubaar.


Maandag, 25 Mei 2020

Na ‘n stormnag is die hele werf vol blare wat ek laatmiddag ophark en in ‘n swart sak gooi. Die DVD-winkel is toe. Die stad is donker. Ek tel twee pizzas op. Neem een vir ‘n vriendin wat nie haar aftree-oord mag verlaat nie weens besmetting aldaar.

Pomp my kar se bande. Maak geselsies met die pompjoggies en die Moeslemman by die hoekkafee.

Op RSG se Moneyweb verduidelik finansiële kenners dat om van die huis af te werk waarskynlik meer produktief is en boonop die maatskappy baie geld bespaar.

Helaas, helaas word daar uitgewys dat die informele geselsies om die koffieketel of waar ookal (badkamers?) dikwels probleme oplos.

En ‘n verdere komplikasie: hoe moeilik is dit om die week van die naweek te skei.

Bepaald iets waarmee die uwe spook. Die dae vloei inmekaar. Die roetine is die ergste virus.

*

Koos Kombuis is nog ‘n romanskrywer wat die tydsgees perfek opvang.

Joe Kitchen – Sushi with Hitler, speculative burlesque fantasy. Naledi, 2020.

Resensent: Joan Hambidge

Hierdie roman Sushi with Hitler van Koos Kombuis – nou Joe Kitchen – word as ‘n spekulatiewe, burleske fantasie beskryf. Joe Soap, Jan en alleman is die naam nou.

Dit is net as e-boek beskikbaar by Amazon.com en hiermee is Koos Kombuis goed op dreef om die uitdagings van ingrendeling die hoof te bied.

‘n Skrywer moet skryf, maar ten minste ook gehoor of gelees word. En talle skrywers pleit dat hul e-boeke nie nou gratis op die internet versprei moet word nie. ‘n Moeilike een om te beheer, wel. Hoe gemaak met boeke wat mense uitleen?

Hierdie leser was nog altyd ‘n bewonderaar van Koos Kombuis se romans. Somer II in 1985, en Suidpunt-Jazz in 1989 as André Letoit. Sy speelse her-skrywing van ‘n ou klassieke roman van C.M. van den Heever verplaas hy na ‘n moderne ruimte met herkenbare karakters.

Raka die Roman (2005) had my buitelend van plesier. Koos is musiekmaker, digter, rubriekskrywer, komiekstripper, verkleurmannetjie (kyk net hoeveel skuilname was al daar). Sy memoirs verskyn reeds in 2014: Seks & drugs & boeremusiek – die memoires van ‘n volksverraaier. Liza se klavier word heel dikwels oor die radio gespeel tydens ingrendeling.

Kortom, Koos Kombuis is volksbesit. Soms in sy rubrieke is hy ‘n bietjie uit sy diepte wanneer dit oor intellektuele sake gaan, maar hy vergoed ruimskoots hiervoor met humor en erkenning van mistastings. Soos in ‘n resensie oor ‘n daggaboek.

André le Roux du Toit / André Letoit / Koos Kombuis / Joe Kitchen en sy boek is in Engels – en daar was al Engelse tekste soos Paradise Redecorated (1990), Hotel Atlantis (2003), The Secret Diary of God (2003) en The Complete Secret Diaries of God.

In hierdie boek met sy parallelle universum het die skrywer gaan kers opsteek by Zen (Zen and the art of motorcycle maintenance (1974) van Robert M. Pirsig), Douglas Adams, die Beatles (Sushi in die sky with diamonds) en te veel ander op te noem.

Met die openingsin is ons binne-in Dickens: It was the worst of times, it was the most chaotic of times, it was a very bizarre time, it was the most interesting of times, it was the kind of time you wouldn’t wish on your worst enemy, it was a horrible, heart-breaking, extremely intense time, and, to make things even more unpleasant, everything stank of fish.

Hierdie roman kan in een woord opgesom word: Supercalifragilisticexpialidocious!

Hitler, Picasso en Braque? Hieronimus Bosch en Einstein? Mary Poppins?

Op die planeet Aha is daar net drie seisoene: summer, spring and bummer.

Boonop blyk die aarde maar onbenullig te wees. Daar is taboes rondom die eet van vleis ( met die voorspelbare oortreder). Soms word die leser aangespreek; en selfs die redakteur gryp in.

Aha? Soos in die Aha-Erlebnis van Freud? Die oomblik van insig?

Daar is letterlik ‘n grap per bladsy. Verwysings na ‘n hologram, optiese illusies, komiekstrip-karakters, TV-karakters (Ally McBeal), filmsterre (Angelina Jolie), sangers (David Bowie, Tom Waits, die Stones, ensomeer) word langs historiese figure geplaas (Einstein, Hitler, Hawkings). Met kunstenaars (Picasso, El Greco, e.a.) wat ’n mengelmoes-parade oplewer. Die kode is natuurlik Quentin Tarantino wat historiese gegewens slim fiksionaliseer in van sy films. Hierdie roman is ‘n multivers met voetnote.

Dit is vanselfsprekend satire. Ons verneem ook: karakters in die roman moet swart wees en dalk gaan hierdie kwota-sisteem eendag op ons skrywers afgedwing word. Die hemel help ons. Dalk mag iemand aanstoot neem oor die wyn wat verander word?

Die skrywer is bekend met die kodes van scifi-verhale én hoe hierdie romans op ‘n aweregse manier sterk kommentaar lewer op aardse vergrype.

In hierdie dae waarin almal kopkrap wat ná postmodernisme kom, het Joe Kitchen die antwoord: meta-modernisme. En tydens inperking of grendeltyd lewer dit kommentaar op skrywers se fantasie-wêreld wat nie ingeperk kán word nie.

Is die roman geskryf vir ‘n internasionale of plaaslike mark? Volgens die skrywer eerder vir ‘n buitelandse gehoor.

Dis plesierig met ‘n Wok on the wild side (haha) ...

‘n Heerlike spekulatiewe, burleske fantasie met slim verwysings. Die roman kerf "truthers" op en hierom ‘n motto dan uit George Orwell.

Lees dit want dit resoneer met geweldig baie wat ons tans beleef.


Dinsdag, 25 Mei 2020

Hitchcock se Vertigo (1958) word telkens uitgesonder as een die van die beste rolprente nog en word in dieselfde asem as Citizen Kane genoem. Voeg hierby gerus The Third Man.

Vertigo begin met die fokus op die oog van Scottie Ferguson, die speurder wat lei aan hoogtevrees. Dis egter tekeninge van sirkels en die oog is – soos in Psycho – ‘n belangrike aspek van die film. Wie kyk?

Hy is nie meer ‘n speurder nie na die dood van ‘n polisieman wat hom probeer help in jaagtog op ‘n hoë gebou.

Die fokalisasie is van belang in hierdie film. Die speurder agtervolg die vrou wat kyk na ‘n portretstudie van haar grootmoeder: Carlotta Valdes. Madeleine boots haar klere en haarstyl na, net soos Judy later ‘n nabootsing word van Madeleine.

Scottie word deur haar eks man gevra om uit te vind wat haar bewegings behels.

Dit blyk dat Madeleine onbewus is van hierdie geskiedenis, maar haar man vrees dat sy deur die gees van hierdie vrou in besit geneem is.

Scottie (die speurder wat aan hoogtevrees ly) raak betrokke by Madeleine. Maar wie is sy werklik? Dubbelspel, so bekend aan Hitchcock, dryf die plot. Boonop is sy eks-verloofde jaloers, Midge en maak ‘n portret van Carlotta Valdes tot Scottie se ontsteltenis.

Waansin en selfmoord. Die oorneem van ‘n ander se identiteit. Drome en die parapsigologie is die belangrikste temas behendig hanteer deur Hitch.

Soos Scottie hoogtes vrees, so word die trappe bestyg ten slotte. Met die einde waar dit blyk dat Gavin sy vrou vermoor het en dat dit nie selfmoord was nie. In die ondersoek na Madeleine se selfmoord tel Scottie se hoogtevrees teen hom, hoewel hy onskuldig bevind word deur die jurie. Die aanklaer verwys na die dood van die polisieman.

Alles in hierdie film het ‘n dubbel-bodem. Madeleine is dood; Judy het haar plek ingeneem. Judy, blyk dit, was deel van die set om Scottie saam met Madeleine se eksman te gebruik as ‘n sogenaamde made-to-order-witness.

Na Madeleine se tragiese dood beland Scottie in ‘n inrigting en loop later vir Judy raak. Sy volstaan sy werklik Judy en sy gee selfs vir Scottie haar ID-kaart. In pynlike tonele probeer hy haar verander na Madeleine: die haarkleur en kleredrag word sorgvuldig nageboots.

Sy is – ten spyte van die bedrogspul – werklik lief vir Scottie.

Hy ontdek dan sy hét Madeleine vertolk – sy dra die halssnoer wat die hele spel weggee. Judy was Elster se minnares en Scottie neem haar na die ruimte waar Madeleine dood is. In ‘n dramatiese toneel oorwin Scottie sy hoogtevrees en Judy bely dat sy die mal Madeleine vertolk het.

Gavin het sy vrou se liggaam van die toring afgegooi. Judy val egter na benede wanneer sy per ongeluk haar balans verloor.

Ten slotte word daar kerkklokke deur ‘n non gelui.

*

Om hierdie film so op te som, verminder die impak. Die ongelooflike groot bome (sequioa sempervirens) wat die geskiedenis van die wêreld vaslê in hulle jaarringe, is ‘n belangrike kode.

Die speurder wat onbetroubaar of geskend is deur sy siektetoestand word betrek by ‘n vreemde situasie. Niks is betroubaar nie. En San Francisco word ‘n karakter in hierdie film met bakens wat die plot laat voortsnel.

‘n Vrou (Carlotta Valdes) wat ‘n buite-egtelike kind had by haar minnaar word deur hom verwerp. Dit lei tot waansin en selfmoord. Dit was Madeleine se oumagrootjie.

En Madeleine – volgens haar man – is ingeneem daar haar gees en hierom het sy selfmoord gepleeg. Wat egter nie so is nie. Moord paradeer net as selfmoord.

Die kyker weet ‘n ongelukkige einde is onafwendbaar. Scottie oorwin wel sy hoogtevrees, maar hy verloor sy fantasie. 

*

Swart swaan

Van griffel met lei
tot kryt op papier
inkpot en potlood
later vulpen
tot Mont Blanc:
‘n geskenk van jou.

Altyd ingehak 
teen my bors om
die hartklop van 
‘n gedig op te vang
– die idee loop immer
die ervaring vooruit –
in ‘n swart notaboekie.

Jy bevind jou elders
– die adres onbekend –
maar die Mont Blanc
krabbel steeds voort:
‘n tyd van aflegging,
Van cutting down to size.


© Joan Hambidge