Thursday, March 23, 2017

Dr. Gisela Ullyatt - Repliek op Agnes van Schoor se brief

Dr. Gisela Ullyatt

Enkele opmerkings oor Agnes van Schoor se brief  "Wou Hambidge die digter boelie?"(Saterdag, 11 Maart 2017).

Sy beweer dat Hambidge se persoonlikheid as kritikus gelykstaande is aan winde opbreek,  "nogal in die gesig van die gekritiseerde". Ironies genoeg breek Van Schoor winde van middelmatigheid op. Hierdie winde is goor, omdat hulle verbysterende oningeligtheid losbraak.

Eerstens is dit die literêre kritikus se taak om enige teks krities te lees. Dit is immers een van die basiese vaardighede wat letterkundedosente van studente verwag. Die kritiese leser verskil van die amateur omdat eersgenoemde die taak opgelê is om ’n explication de texte van die bundel/roman/dramateks/kortverhaal te doen.  Aldus ’n close reading wat as basis dien om na verdere paradigmas of intertekstuele verwysings uit te kring.

Ongelukkig verraai Van Schoor haarself as onkritiese leser omdat sy Hambidge se resensie verkeerdelik aanhaal. Sy doen dus wat dosente studente afraai om in ’n essay te pleeg: sy skryf wat sy "dink" Hambidge gesê het.

Van Schoor maak die stelling dat "die wetenskaplike digter [sterk] staan met sy bundel omhoog; want juis hy weet dat poësie nie volgens ’n formule geskryf word nie". Hambidge se resensie sê  juis dat die digter nié voorskriftelik te werk moet gaan nie: "Die goeie digter skep sy eie uni-vers-um". Verder kla Van Schoor dat Hambidge se resensie voorstel dat wetenskaplike terme deur "mooi" Afrikaanse woorde vervang moet word. Hier het Van Schoor se geheue, helaas, haar ook in die steek gelaat.

Van Schoor jeremieer oor Hambidge se sogenaamde poging om Smith, die digter, soos "’n Klein Duimpie" tussen "reuse te laat voel". Siestog. Van Schoor moet haar vergewis van Freud se term "projeksie" (projection). 

Dit is wonderlik dat Van Schoor drie van Smith se digbundels vir haar boekklub aangekoop het: boekklubs vervul immers ’n beduidende rol in die verkoop en die lees van Afrikaanse skrywers en digters. Wanneer dit egter by formele resensies kom, los eerder die kritiese lees van die teks vir die resensent of gaan leer hoe om die teks (dit geld vir die resensie daarvan ook) krities en nié emosioneel te analiseer nie ten einde 'n ingeligte en deurdagte repliek aan 'n koerant te rig.

Dr. Gisela Ullyatt

Oos-Londen

Erns Grundling – Elders (2017)



Erns Grundling – Elders. Queillerie, 2017. ISBN 9780795801341

Resensent: Joan Hambidge

Die subtitel van hierdie reisverslag heet: My 1 025 km te voet langs die Camino. Die bekende joernalis vir Weg, Erns Grundling, vertel van sy staptog langs die beroemde Camino.

Verskillende skrywers het al oor hierdie staptog geskryf en Pienkes du Plessis se boek hieroor is ook pas uit. Verskillende mense sal dit dus anders ervaar. So het 'n vriend van my ook gestap, maar saans in 'n duur hotel oornag, omdat hy nie kans gesien het vir die oorvol, raserige herberge nie.

Dit is ‘n genoeglike boek. Die skrywer – oorgewig en met ‘n gebroke hart – vertel hoe hy vir oulaas ‘n bydrae vir Weg moet skryf. Hy sukkel om dead-lines te haal en hierom moet die laptop vir oulaas saam. Inderhaas skryf hy die dodelike laaste bydrae en versend die laptop (en selfoon) na ‘n vriendin in Parys sodat hy kan detoks van die internet-verslawing.

Om sake verder te kompliseer, het hy ‘n beseerde knie en is ook op die koop toe met slaapapnee gediagnoseer. Sy gesnork binne so 'n gedeelde slaaparea, kan die poppe laat dans.

Die leser word met elke moontlike besonderheid gekonfronteer van wat jy eet, hoe jy slaap en klere was. (Dus 'n oënskynlik handige gids).

As deurwinterde joernalis vermaan hy homself om weg te bly van clichés, maar as hy dit gebruik, parodieer hy dit.

Die vertelling het vele ander tekste wat saamstap: Brink, Hemingway, Leonard Cohen, Paulo Coelho (The Pilgrimage, veral), o.a. en omdat dit sy pelgrimstog is, word sy siening van godsdiens / spiritualiteit weergegee. Hoe hy as kind byvoorbeeld sy hele Nirvana-versameling verwoes het omdat dit "duiwels" is. (Terloops, kan ons eerder praat van selfdood, as selfmoord!)

Die boek behoort tot die sub-genre van peregrinasie-literatuur. Dit is meer as ‘n reisbeskrywing: dit is ook ‘n verslag van individuasie (daar is verwysings na Jung), selfinsig en aanvaarding. In die woorde van James Hollis word daar verwys na die krake in die “room beneath the floor" (die onbewuste), 28. En die Britse psigoanalis Adam Philips: "Our lives might become a protracted mourning for, or an endless tantrum about, the lives we were unable to live. But the exemptions we suffer, whether forced or chosen, make us who we are” (180). Jopseph Campbell se siening van "bliss" is ook hier (192).

'n Kernpassasie, so eerlik weergegee, staan op bladsy 195: en dit is hier waar die leser besef hoe die skrywer sy eie stem en identiteit vind. Inderdaad psigiese suiwering.

En dis die boodskap van hierdie boek: die lewe is dít waarmee jy jou op hierdie presiese oomblik besig hou …

Dit is verslag  (en soms hardop-dink) van 'n jong mens wat nuut kyk na alles om hom. Maar juis hierdie aspek (soos die erkenning dat hy nie veel geweet het van die Katolieke pelgrims en heiliges nie) maak die boek aangrypend in sy eerlikheid.

Die Moleskine-boekie het handig te pas gekom om inligting neer te pen.

Elders verwys ook na Jeanne Goosen se Elders aan diens. En daar is 'n motto uit Goosen se 'n Uil vlieg weg.

In die oomblik. Die skrywer bly binne in die ervaring; hy is nooit in xibipio (168) nie. Daar word vorentoe gestap (letterlik), maar tegelykertyd terug-in-die-onthou en herinneringe oor die jeug, wat helder weergegee word.

Om in die oomblik te leef, dis die groot triek. En kyk hoe sien hy die katedraal-onder-konstruksie en watter sertifikaat behaag hom!

Hierom verwys hy na Amanda Strydom se “Pelgrimsgebed”:

Alle pelgrims keer weer huis toe
elke swerwer kom weer tuis
ek verdwaal steeds op die grootpad
soekend na U boardinghuis  (294)

Hierdie kladboek-cum-reisboek is vol “mindfulness”. 40 dae en 40 nagte …

En jy hoef nie die werklike pad te gestap het om hierdie boek te waardeer nie.

En kry hy die laptop en selfoon weer? Lees self.

(Hierdie resensie word met vriendelike vergunning van Fine Music Radio geplaas.)


Saturday, March 18, 2017

Marita van der Vyver - Misverstand (2017)


Marita van der Vyver - Misverstand. Penguin Random House, 2017. ISBN: 9781485903505

Resensent: Joan Hambidge

Misverstand is die jongste toevoeging tot Marita van der Vyver se oeuvre. Dit word terselfdertyd uitgegee in Engels as You lost me.

Die verhaal ondersoek etlike kwessies wat die middeljarige en werklike outeur Van der Vyver besig hou. Die rol van ‘n suksesverhaal (Griet skryf ‘n sprokie) waarna kritici altyd terugkeer, terwyl sy ook ander werke gelewer het soos uitstekende kinderboeke en kosboeke.

Hierdie leser het die teks as ‘n tong-in-die-kies-antwoord gesien van die werklike Van der Vyver se “antwoord” op hoe Afrikaanse lesers haar sien as ‘n buitelandse skrywer wat in die “eksotiese” Franse landskap leef.

Frankryk is helaas nie meer ‘n veilige hawe nie. Dis ook nie meer die eksotiese ruimte van toe ons sestigers soos André P. Brink daar vertoef het nie en tekste soos Die ambassadeur en reisverhale geskryf het nie. Ja, daar was studente-opstande – nou is dit terreur post-Charlie Hebdo, bomme op lughawens, aanhoudings in teaters, en migrante wat die hele struktuur van die Stad van Lig en Liefde verander het. ‘n Mens sien hierdie verandering duidelik in die rolprent met sy verskillende filmmakers agter die kamera in die film Paris, je t’aime, 2006. (Besoek 16 Maart 2017). (Haar roman Dis koue kos, skat is verfilm).

Die werklike outeur dekonstrueer in hierdie roman die rol van die skrywer. Haar hoofkarakter is – yes, wait for it – Willem Prins met sy uitgewer Martine Hulot wat sterk voorskrifte het oor ‘poesboekies’ wat goed verkoop. Is dit beter om ‘n vroueskrywer se naam op die buiteblad te plaas eerder as ‘n man s’n? Hier speel Story of O ook in en die nom de plume Lolita Meyer word ‘n ander kode.

Behalwe vir die spottery met hygromans en sukses, word daar ook verwys na die Groot Roman-wedstryd (dit heet die Johanna de Groot-prys!), wat die Afrikaanse letterkunde voortdryf. Groot geld word uitgeloof en die mededinging tussen ons “groot skrywers” pleit al lankal vir ‘n satire. Veral as pryswenners se romans nie verskyn nie of gewoon ‘n flauwe kul blyk te wees. Hoe het sake nie verander nie.

Die hoofkarakter is vrouloos, webwerfloos, agentloos, drankloos (18). Hy het drie eksvroue en die voorblad van Misverstand resoneer met Brink se ‘n Vurk in die pad!

So beskou, word die erotiese skryfwerk van Brink ook opgestuur.

En die skryfproses word verder gesatiriseer:  Szymborska word aangehaal:

Die helfte het ingekom omdat dit reën, die res is familie. O Muse.

Die boek het vele kodes oor skryf en lees. Daar is wonderlike verwysings (vir die liefhebber van Parys). Selfs Sartre en De Beauvoir se kafee gooi ‘n draai hier.

Die fokalisasie wissel snel: van Willem, na ‘n eksvrou tot sy kind. Lana kom ook aan die woord. En Zoë het ook ‘n spreekbeurt soos Sophia.

Daar is ‘n joernalis (ene Jackie van der Merwe van Pniel),  daar is ‘n Proust-vraelys, daar is al die clichés oor skryf (en Parys), spottery met genderkwessies, distopie, die Bad Sex Award (waarvoor Brink al benoem was), Georges Simenon, die “metafisika van seks” (119), die duidelikste knipoog na Die ambassadeur (via Lawrence Durrell).

Presies halfpad in die roman word die grap onderbreek met die “ironie van die noodlot” (137).

Terreur dus,  en hier buig die roman sterk op die werklikheid in. (Om oor ander werklike kodes te skryf, word aan die leser oorgelaat, soos o.a. oor die impak van die dood van ‘n kind op 'n huwelik, oudword, die soeke na erkenning en die brose self.)

Franse woorde word toeganklik en vlot in Afrikaans oorgedra.

Die analise van die temas van kandidate vir die Groot roman-wedstryd is vol in die kol.
Wanneer ons lees van “haar stem breek, soos ‘n tak wat knak” (259) val die roman in die slaggat van die hygroman of populistiese roman en dekonstrueer dit nie genoegsaam die ellende wat beleef word nie. Die eerste helfte werk bepaald. Dis uitstekend!

Dis ‘n goed geskrewe roman wat vlot lees. Vir my gevoel moes die tweede helfte dalk net somberder en sterker gewees het?

Om middelmatigheid en die vrees daarvoor te beskryf, moet jy die “bloody horse” weergee.
Steeds ‘n roman vir Van der Vyfer-aanhangers. Dis nommer 13.

(Hierdie resensie word met vriendelike vergunning van Fine Music Radio geplaas.)